منو موبایل

logoimage
|

سبد خرید

0 تومان

|

ثبت سفارش

اولین همایش ملی محیط زیست ، کشاورزی هوشمند ، امنیت غذایی

  • ۰۵ آذر ۱۴۰۴

  • تعداد نظرات: 35

  • تعداد بازدید: 47

  • sabzavar403

    • اثرات باکتری های محرک رشد گیاه ( آزوسپریلیوم و ازتوباکتر) بر خصوصیات فیزیولوژیک وعملکرد ذرت علوفه ای  (LIELA)

    The effects of application of plant growth promoting rhizobacteria (azotobacter&azospirillum) on physiological characteristics and yield of

    forage corn (LIELA)

    منصوره خلعتبری، پژوهشگر کشاورزی و مسوول فنی کشاورزی شرکت شیمیایی تیسان آویژه پردیس زیر مجموعه شرکت شیمیایی سبزآور پردیس. کرج.ایرانafroozkhalatbari2@gmail.com

    پروانه صالحی کارشناسی ارشد شیمی، مسوول فنی شرکت شیمیایی سبزآور پردیس. قزوین. ایران. Parvanehsalehi369@gmail.com

    جواد حسن پور. عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ورامین.تهران. ایران.

    مسوول مکاتبات: afroozkhalatbari2@gmail.com

    چکیده :

    به منظور بررسی تاثیرات کاربرد کودهای زیستی باکتریایی تثبیت کننده نیتروژن با هدف کاهش مصرف کودهای شیمیایی نیتروژن دار و تاثیرات آن بر عملکرد کمی و کیفی ذرت علوفه ای رقم لیلا به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار در سال زراعی 1401  در مرکز تحقیقات ورامین اجرا شد. تیمار ها شامل 1-  سه سطح مختلف کود شیمیایی نیتروژنه از منبع اوره که عبارتند از  : 1) 100 درصد میزان کود نیتروژنه پیشنهادی براساس آزمون خاک (300 کیلو گرم در هکتار). 2)50 درصد میزان کود نیتروژنه پیشنهادی بر اساس آزمون خاک(150 کیلوگرم درهکتار). 3)75 درصد میزان کود نیتروژنه پیشنهادی بر اساس آزمون خاک (225کیلو گرم در هکتار). و2- سه سطح مختلف سویه های کود زیستی ازتوباکتر و آزوسپیریلوم: 1)تلقیح بذر با کود زیستی آزوسپیریلوم. 2)تلقیح بذر با کود زیستی ازتوباکتر. 3)شاهد(عدم تلقیح). نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل نشان داد بیشترین مقدار عملکرد دانه و عملکرد علوفه تر و عملکرد علوفه خشک به ترتیب از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده  و ازتوباکتر با میانگین6/5587 و 2/76893  و 6/19300کیلو گرم در هکتار حاصل شد و کم ترین میزان را تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و شاهد (عدم کاربرد کود زیستی) به خود تخصیص داد که با تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی پیشنهاد شده و عدم تلقیح تفاوت معنی داری نداشت و هر دو در یک کلاس آماری جای گرفتند. میزان کلروفیل برگ تحت تاثیر اثرات متقابل قرار گرفت تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر با 23/51 میلی گرم بر گرم  بیشترین میزان را به دست آورد، البته لازم به ذکر است که با تیمار مصرف 100 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر و تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و آزوسپیریلوم و تیمار مصرف 100 درصد کود شیمیایی توصیه شده و آزوسپیریلوم اختلاف معنی داری نداشته و همگی در گروه آماری a جای گرفتند. کمترین میزان کلروفیل برگ از تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی توصیه شده و شاهد با 28/43 میلی گرم بر گرم حاصل شد. بیشترین میزان نیتروژن برگ از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر با 5/2 درصد بدست آمد و در گروه آماری a جای گرفت. کمترین میزان نیتروژن برگ از تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی توصیه شده و شاهد با 88/1 درصد حاصل شد. تیمار مصرف 100 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار وتیمار مصرف باکتری تثبیت کننده نیتروژن به علت برخورداری از نیتروژن بیشتر توانستند شاخص سطح برگ بهتری را نسبت به سایر تیمارها به دست آورند. بالاترین درصد پروتئین علوفه را تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و تلقیح با ازتوباکتر با 58/15 درصد به دست آوردند و کمترین درصد پروتئین علوفه از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و عدم تلقیح با 59/12 درصد حاصل گردید.در نهایت با توجه به یافته های حاصل از این پژوهش، مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده به همراه کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن برای ذرت علوفه ای رقم لیلا در منطقه ورامین توصیه می شود.

     

    واژگان کلیدی: ذرت علوفه ای، کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن، کود شیمیایی نیتروژنه، خصوصیات کمی و کیفی.

    -مقدمه

    مشکلات زیست محیطی ناشی از کاربرد کودهای شیمیایی اثرات سوئی بر چرخه های زیستی و خود پایداری بوم نظام های زراعی دارند از یک سو و مساله تامین غذای کافی با کیفیت مناسب برای جمعیت روز افزون جهان از دیگر سو تجدید نظر در روش های افزایش تولید محصولات زراعی را ضروری ساخته است. از این رو کاربرد فرآورده های زیستی برای تغذیه گیاهان زراعی به عنوان راه کاری بنیادین مد نظر قرار گرفته است(Adesemoye et al., 2019).مدیریت مصرف کود یک عامل مهم در موفقیت کشت گیاهان می باشد و در این بین شناسایی کودهاي بیولوژیک سازگار با طبیعت و مناسب براي رشد و نمو گیاهان می تواند اثرات مطلوبی بر شاخص هاي کمی و کیفی محصول داشته باشد . از جمله این کودهاي بیولوژیک باکتری های ازتوباکتر و باکتري هاي آزوسپریلیوم هستند. گرچه استفاده از کودهاي بیولوژیک در کشاورزي قدمت زیادي دارد ولی بهره برداري علمی از این گونه منابع سابقه چندانی ندارد(Sadeghi et al., 2015).امروزه با توجه به مشکلاتی که مصرف بی رویه کودهای شیمیایی در مزارع و خاک ها بوجود آمده است استفاده از منابع بیولوژیک کودی در کشاورزی بیش از پیش مطرح است.یکی از راه های دست یابی به اهداف کشاورزی پایدار، استفاده از ریزسازواره هایی است که نقش مهمی در تأمین نیاز غذایی گیاهان دارند(Tao et al., 2015).

    کودهای زیستی به مواد حاصل خیز کننده ای اطلاق می شود که حاوی تعداد کافی از یک یا چند گونه از ارگانیسم های مفید خاکزی هستند که روی مواد نگهدارنده مناسبی عرضه می شوند. کودهای زیستی بصورت مایه تلقیح میکروبی و به عنوان یک ترکیب حامل سوش های میکروبی موثر و با راندمان بالا برای تامین یک یا چند عنصر غذایی مورد نیاز گیاه تعریف می شوند. کودهای بیولوژیک میکروارگانیسم هایی هستند که قادرند عناصر غذایی را از شکل بلااستفاده به شکل قابل استفاده تبدیل کنند و این تبدیل در یک پروسه بیولوژیکی انجام می گیرد. هزینه تولید کودهای بیولوژیک کم و در اکوسیستم آلودگی بوجود نمی آورد Alvarenga et al., 2016)). کاربرد کودهای زیستی ویژه باکتری های محرک رشد گیاه و مهترین راهبرد در مدیریت تلفیقی تغذیه گیاهی برای سیستم کشاورزی پایدار با نهاده کافی به صورت تلفیق مصرف کودهای شیمیایی با کاربرد باکترهای مذکور به شمار می آید(Ruzzi and Aroca, 2015). باکترهای جنس ازتوباکتر، آزوسپریلیوم از مهم ترین باکتری های محرک رشد گیاه هستند که علاوه بر تثبیت زیستی نیتروژن، با تولید مقادیر قابل ملاحظه هورمون های تحریک کننده رشد، به ویزه انواع اکسین، جیبرلین، سیتوکینین، رشد و نمو و عملکرد گیاهان زراعی را تحت تأثیر قرار می دهند Chua et al., 2018)).

     قجاوند و همکاران (1402) اعلام کردند که اثر تیمارهای تنش خشکی، کودی و سالیسیلیک اسید بر صفات مورد مطالعه ارتفاع بوته و وزن خشک اندام هوایی و ریشه، محتوای کلروفیل، درصد و عملکرد اسانس و محتوای پرولین در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بودند. اسید سالیسیلیک و کاربرد توأم ازتوباکتر و میکوریزا سبب افزایش 17 درصدی ارتفاع بوته، 19 درصدی وزن خشک بوته، 53 درصدی محتوای کلروفیل، 33 درصدی درصد اسانس و 9 درصدی عملکرد اسانس گیاه دارویی مرزه در شرایط تنش خشکی نسبت به شاهد ﺷﺪﻧﺪ. نتایج تحقیق نشان داد که کاربرد کودهای زیستی به تنهایی و یا همراه با محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک، در بهبود ویژگی­های رشدی و عملکرد گیاه دارویی مرزه تأثیر مثبتی داشتند. امروزه استفاده از کودهای زیستی به جای مواد شیمیایی، هدف اصلی در تولید محصولات کشاورزی به­ویژه در گیاهان دارویی است. کاربرد کودهای زیستی همراه با تنظیم کننده­های رشد می­توانند جایگزین مناسبی برای مصرف کودهای شیمیایی در این گیاه شوند.

    بررسی اثرتلقیح با تثبیت کننده های نیتروژن،ذرت افزایش غلظت برخی از عناصر پر مصرف درگیاه را ناشی از افزایش سطح جذبی ریشه به ازای هر واحد از حجم خاک، افزایش جذب آب، فعالیت فتوسنتزی و تعرق بیان کردند که تلقیح با این کودها به طور مستقیم برفرآیندهای فیزیولوژیکی و مصرف کربوهیدرات ها در گیاهان مؤثراست (Ahmed etal., 2021).

    پژوهشگران اعلام کردند کودهای زیستی با تامین نیازهای غذایی موجودات ذره بینی خاک، سبب افزایش آنها شده و در نتیجه به کاهش pH خاک می انجامند و بر میزان جذب عناصر غذایی از جمله آهن، منگنز و منیزیم که در سنتز کلروفیل نقش مهمی ایفا می کنند، می ا فزایند و سرانجام سبب می شوند که سنتز کلروفیل افزایش یابد. (Adesemoye etal., 2019)

    مواد و روش ها

       به منظور بررسی اثرات کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن و کود شیمیایی نیتروژن دار بر خصوصیات کمی وکیفی ژنوتیپ ذرت علوفه ای Leila، در شرایط آب و هوایی ورامین، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1401 در مزرعه پژوهشی مرکزتحقیقات ورامین اجرا شد.

    عامل اول شامل سه سطح مختلف سویه های کودزیستی ازتو باکتر و آزوسپریلیوم:

    1- تلقیح بذر با کودزیستی Brasilense Azosprillum(As) 2- تلقیح بذر با کودزیستی Azotobacter chroococcum (Az) 3- عدم تلقیح (شاهد)

     عامل دوم کودشیمیایی نیتروژن(N)  شامل سه سطح: 1- میزان کودشیمیایی نیتروژن پیشنهادی براساس آزمون خاک . 2- 50 درصد کمتر از میزان کودشیمیایی نیتروژن پیشنهادی براساس آزمون خاک. 3- 25 درصدکمتر از میزان کودشیمیایی نیتروژن پیشنهادی براساس آزمون خاک .

    و کودهای فسفره  بر اساس توصیه آزمون خاک در سطح مزرعه پخش و به وسیله دیسک با خاک مخلوط گردید. پس از آماده سازی و تهیه بستر بذر نسبت به کاشت بذر مربوط به هر تیمار اقدام گردید. کود شیمیایی نیتروژن دار در هر تیمار هنگام کاشت اعمال شد، همچنین بذور قبل از کاشت با کود زیستی آزوسپریلیوم و ازتوباکتر تلقیح شده و در سایه قرار داشتند و بلافاصله نسبت به کشت آنها اقدام شد. 

    برای مبارزه و کاهش حجم علف های هرز از علف کش پیش از کاشت ترفلان به نسبت 5/1 لیتر در هکتار استفاده شد که در تاریخ 18 خرداد ماه به وسیله سمپاش پشت تراکتوری به خاک داده،  سپس از دیسک سبک برای افزایش تماس سم با خاک استفاده شد. کاشت در تاریخ 20 خرداد  انجام پذیرفت و بلافاصله آبیاری مزرعه صورت پذیرفت. آبياري به صورت قطره ای انجام گردید. فاصله خطوط کاشت نسبت به یکدیگر 75 سانتی متر، فاصله دو بذر روی هر ردیف 15 سانتی متر، فاصله دو کرت مجاور نسبت به یکدیگر 50 سانتی متر می باشد.  به منظور اطمینان از داشتن مزرعه یکنواخت، کاشت به صورت کپه ای انجام شد. به طوری که در هر کپه دو عدد بذر کاشت گردید و دور آبیاری در مرحله رویشی هر 8 روز یک بار و در مرحله زایشی هر 7 روز یک بار انجام شد. پس از سبز شدن مزرعه، در دو مرحله 4- 3 و 6- 5 برگی بوته ها تنک شدند که در نهایت در هر کپه فقط یک بوته باقی ماند و با توجه به نیاز مزرعه، در برخی کرت های فرعی نسبت به واکاری آنها اقدام گردید. با توجه به کشت سال قبل گندم در مزرعه مورد نظر برای از بین بردن آن و نیز علف هرز باریک برگ غالب منطقه یولاف، از علف کش گالانت سوپر به نسبت 5/1 لیتر در هکتار استفاده شد. همچنین علف هرز پهن برگ غالب منطقه تاج خروس وحشی در سه مرحله به روش دستی توسط کارگر و مبارزه علف های هرز بین تکرار ها توسط روتیواتور صورت گرفت. محلول پاشی تیمارها به وسیله سمپاش پشتی و به صورت یکنواخت در روز های غیر بادی انجام شد. آبیاری کرت ها به صورت متداول صورت پذیرفت .

    اندازه گیری میزان کلروفیل برگ با استفاده از روش آرنون(1975) انجام گرفت. قدرت جذب بخش سرباره در طول موج های 645 ، 652 ، 663 توسط دستگاه اسپکتروفتومتر قرائت شد،  میزان کلروفیل برگ برای هر تیمار به دست آمد .

    -عملکرد برای تعیین و بررسی صفات مورد نظر هنگامی که گیاه در ابتدای مرحله خمیری بود که بر اساس سیستم طبقه بندی شوته و مایر گیاه در مرحله 83 یعنی مرحله خمیری که حدود 45 درصد ماده خشک تشکیل شده و دانه زرد رنگ می شود ،نمونه برداری صورت گرفت. عملکرد تر و خشک علوفه بوده اشت.

     – محاسبه عملکرد کل:  برای محاسبه عملکرد کل در هنگام برداشت (مرحله رسیدگی فیزیولوژیک) ردیف های کناری هر کرت و نیم متر از دو انتهای هر ردیف به عنوان اثر حاشیه ای حذف گردید و سطح باقی مانده هر کرت (به مساحت 5/7 متر مربع ) برداشت گردید. به منظور اجتناب از هر گونه به هدر رفتن موادگیاهی برداشت شده ، بوته های ذرت روی یک پلاستیک با اندازه مناسب قرار داده شده و با طناب بسته شد، پش از خشک شدن اقدام به توزین مواد گیاهی به وسیله باسکول شد و ماده خشک کل مواد گیاهی برداشت شده از هر کرت تعیین گردید.

    – میزان نیتروژن برگ: در مرحله اول، برگ ها،توسط آب معمولي و سپس با اسيد كلريدريك1درصد نرمال در مدت كمتر از 30 ثانيه و در نهايت، با كمك آب معمولي وآب مقطر، شستشو داده شدند . خشك كردن سطح برگ ها در هواي آزاد انجام شد . براي تعيين ماده خشك، نمونه ها مدت 48 ساعت، در دستگاه خشك كن (آون) و با دماي 70 درجه سانتي گراد قرار گرفت. نمونه هاي خشك شده، پس از پودر شدن با كمك اكسيداسيون مرطوب و با استفاده عصاره هضم (مخلوط سه اسيد پركلريك ، سولفوريك و نيتريك) براي قرائت توسط دستگاه جذب اتمي آماده شد كه براساس داده هاي حاصل از آزمون گیاه، ميزان هرعنصر خاص، با كمك جداول حدود بحراني به دست آمد.

    – درصد پروتئین :برای محاسبه درصد پروتئین از روش کجلدال استفاده گردید. نمونه ها به آزمایشگاه ارسال شدند و پس از خشک شدن آسیاب شده و میزان نیتروژن گیاه محاسبه شد و سپس در شاخص 25/6 ضرب گشته و درصد پروتئین برای هر تیمار محاسبه گردید.

    در پايان جهت حصول از اطمینان بیشتر، داده های اولیه این آزمایش توسط برنامه نرم افزاري Mstatc مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نتایج آنها با یکدیگر مقایسه شدند. مقایسه میانگین های هر صفت با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح 1 درصد و 5 درصد با نرم افزار ذکر شده انجام شده است. با استفاده از نرم افزار Excel   نمودار ها رسم گردید .

    نتایج و بحث

    به منظور بررسی تاثیرات کاربرد کودهای زیستی باکتریایی تثبیت کننده نیتروژن به منظور کاهش مصرف کودهای نیتروژن دار شیمیایی و تاثیرات آن بر عملکرد کمی و کیفی ژنوتیپ ذرت علوفه ای (Lelia) در منطقه ورامین تحقیق ذیل صورت پذیرفت. صفات مورد بررسی عبارتند از: میزان نیتروژن برگ، میزان کلروفیل برگ، عملکرد دانه، درصد پروتئین دانه، درصد پروتئین علوفه، عملکرد علوفه تر، عملکرد علوفه خشک که شامل خصوصیات کمی و کیفی و فیزیولوژیک می باشد مورد ارزیابی قرار گرفت .

     جدول یک: تجزیه واریانس صفات عملکرد دانه، عملکرد علوفه تر،  عملکردعلوفه خشک در عامل کود شیمیایی نیتروژن دار و کود بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن بر ذرت علوفه ای

    منابع تغییرات

    S.O.V

    درجه آزادی

    df

    عملکرد دانه

    عملکرد علوفه تر

      عملکردعلوفه خشک

    تکرار

    2

    ns 6/20003411

    ns  3/23223116

    ns  5/11223452

    کود بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن

    2

    *6/106872000

    *1/79223872

    ** 2/49491228

    کود شیمیایی نیتروژن دار

    2

    *1/9900045

    ns  5/24225411

    ns  6/11200200

    کود بیولوژیک* کود شیمیایی

    4

    **6/134218452

    **6/4444322

    **6/29772006

    خطا

    16

    1/25482311

    6/1872456

    2/954225

    cv

     

    4/13

    2/16

    8/15

    Nsاختلاف معنی دار مشاهده نشد.       * و ** به ترتیب اختلاف در سطح 5 %و1%

    –  عملکرد دانه                                                                    

    عملکرد دانه تا حدود زیادی تحت تاثیر عوامل محیطی موثر بر رشد و نمو گیاه قرار دارد. در این خصوص نقش اجزای عملکرد که عبارتند از تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف و وزن دانه(و عوامل موثر بر آنها) در تعیین میزان عملکرد اقتصادی، بسیار چشمگیر می باشد.

    براساس جدول تجزیه واریانس اثرات ساده سطوح مختلف تیمار مصرف کود شیمیایی نیتروژن دار و کود زیستی  بر صفت عملکرد دانه از نظر آماری دارای اختلاف معنی داری در سطح پنج درصد بودند(جدول یک) .

    اثرات متقابل عوامل مورد آزمایش، تاثیر معنی داری در سطح یک درصد بر صفت عملکرد دانه گذاشت. اختلاف عملکردی 9/48 درصدی بین بالاترین و پایین ترین میزان عملکرد دانه در این پژوهش مشاهده گردید. بالاترین میزان عملکرد دانه از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده  همراه با مصرف ازتوباکتر با میانگین 6/5587 کیلوگرم در هکتار به دست آمد و پایین ترین میزان عملکرد دانه را تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و شاهد (عدم تلقیح) با 2/2857 کیلوگرم در هکتار به خود تخصیص داد.

    فراهمی مقادیر مناسب عناصر غذایی به ویژه نیتروژن برای گیاهان از جمله ذرت سبب بهبود وضعیت رشد رویشی شان گشته، نتیجه آن گسترش اندام هوایی و توسعه برگ ها و در نهایت تولید بیشتر مواد فتوسنتزی می باشد که با انتقال آن به دانه عملکرد اقتصادی افزایش می یابد.از آن جا که عملکرد دانه برآیندی از صفات مختلف گیاهی نظیر تعداد دانه در ردیف، تعداد ردیف در بلال و وزن هزاردانه می باشد. بنابراین همیاری گیاه ذرت با کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن از طریق افزایش این صفات، سبب افزایش عملکرد دانه می شود. در این پژوهش وجود PGPR  با توجه به نقشی که کودهای زیستی در تحریک رشد زایشی و تشکیل دانه ایفا می کند بالاترین مقدار عملکرد دانه را به دست آورد (Chua etal., 2018).  بسياري از اين مطالعات وجودرابطه‌ قوي بين توليد مواد تنظيم كننده رشد در شرايط آزمايشگاهي بوسيله باكتري‌هاي افزاينده رشد گياه و اثر فزايندگي رشد تلقيح با اين باكتري‌ها را در گياهان مختلف مشخص ساخته‌اند. طی پژوهشی بذرهای ذرت را با باکتری ازتوباکتر تلقیح کرده و با کشت آنها در مزرعه همراه با بذر های تلقیح نشده به عنوان شاهد طی یک آزمایش مزرعه ای دو ساله تحت تیمار های مختلف مصرف یا عدم مصرف نیتروژن ملاحظه کردند که بر اثر تلقیح ، عملکرد ماده خشک علوفه، نسبت برگ های سبز هر بوته و میزان فسفات ساقه افزایش یافته است Ahmed et al., 2021)).

     

     

    در این پژوهش با مصرف کود زیستی به همراه کود شیمیایی نیتروژنه به علت افزایش شاخص سطح برگ و رشد رویشی، تعداد ردیف در بلال و تعداد دانه در بلال افزایش نشان داد به علت تولید آسیمیلات های بیشتر با افزایش وزن هزار دانه و در نهایت عملکرد دانه مواجه گردید. در این پژوهش عملکرد دانه تحت تاثیر اثرات مثبت مصرف بهینه کود شیمیایی نیتروژن دار به همراه کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن قرار گرفت. مصرف اولیه کود شیمیایی در هنگام کاشت ذرت که به عنوان یک استاتر عمل نمود باعث فعالیت بیشتر کودهای زیستی تثبیت کننده نیتروژن گردید با افزایش فعالیت کودهای بیولوژیک، میزان نیتروژنی که گیاه برای رشد احتیاج داشت به راحتی توسط کودهای بیولوژیک تامین گردید به همین علت بالاترین عملکرد دانه از تیمار کودی  مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده همراه با ازتوباکتر دیده شد که اختلاف حدود 49 درصدی بین تیمار رتبه اول با تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و شاهد (عدم تلقیح) به چشم می خورد که نشان دهنده اهمیت قابل توجه کود های تثبیت کننده نیتروژن همراه با کود های شیمیایی است. نتایج نشان داد که استفاده از کودهای بیولوژیک باعث صرفه جویی 50 درصدی مصرف کود شیمیایی نیتروژنه توصیه شده می گردد. البته باید یادآور شد که مصرف 100 درصدی کود شیمیایی به همراه کود بیولوزیک نتوانست بالاترین میزان عملکرد را به دست آورد؛ به نظر می رسد در این تیمار فراوانی نیتروژن حاصل از کود شیمیایی نیتروژن دار از فعالیت باکتری های تثبیت کننده نیتروژن کاسته و کود بیولوژیک باکتریایی نتوانسته وظیفه خود را بدرستی انجام دهد. به علت  نیتروژن زیاد در مرحله رویشی، منجر به عقب افتادن فاز زایشی گردیده و آسیمیلات های تولیدی صرف نگاهداری از کانوپی گیاه شده و نتوانست وزن هزار دانه را افزایش دهد بنابراین میزان عملکرد دانه کاهش یافته است.

    اما در تیمار مصرف کود بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن به اضافه 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده، همیاری این دو عامل باعث شده که نیتروژن مورد نیاز گیاه تا پایان رشد در اختیار گیاه قرار داشته باشد و گیاه تا انتهای دوره رشدی بتواند با ساخت کلروفیل، ماده سازی نماید و بدین ترتیب بالاترین میزان عملکرد دانه حاصل شود. نتایج پژوهش های مختلف نشان داد که تلقیح گیاهان با آزوسپیریلوم و ازتوباکتر کاهش مصرف کودهای شیمیایی به خصوص کود نیتروژنه و افزایش رشد و نمو گیاه را به همراه دارد. همچنین در گیاه ذرت و سورگوم افزایش جذب نیتروژن و فسفر را به افزایش سیستم ریشه گیاه به دنبال داشته است(Rezaei et al., 2020).

     

    –  عملکرد علوفه تر                                   

    ذرت علوفه ای یکی از اصلی ترین خوراک دام محسوب می شود.از این لحاظ هر عاملی که عملکرد تولید علوفه را افزایش دهد حائز اهمیت می باشد.

    براساس جدول تجزیه واریانس اثرات ساده سطوح مختلف کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن بر عملکرد علوفه تر تاثیر گذاشت و اختلافات بوجود آمده از نظر آماری در سطح پنج درصد معنی دار شد(جدول یک) .اما اثرات ساده تیمار مصرف کود شیمیایی نیتروژن دار بر عملکرد علوفه تر تاثیر معنی داری نداشت و هر تیمار در یک گروه آماری دسته بندی شدند. اثرات متقابل تیمارهای مورد آزمایش از نظر آماری در سطح یک درصد بر صفت عملکرد علوفه تر معنی دار شد؛ بیشترین و کمترین مقدار عملکرد علوفه تر به ترتیب از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده  همراه با ازتوباکتر با میانگین 2/76893 کیلوگرم در هکتار و تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و شاهد (عدم تلقیح) با 7/60231 کیلوگرم در هکتار به دست آمد که اختلاف7/21 درصدی بین سطوح a,c  مشاهده گردید. 

    در این بررسی تاثیر کودهای بیولوژیک بر عملکرد علوفه تر بیشتر از کود شیمیایی نیتروژن دار به کار رفته در این آزمایش بود. می توان چنین نتیجه گرفت که کود بیولوژیک می تواند علت اصلی افزایش اندام های گیاه و همچنین افزایش مواد معدنی برگ ها و ساقه ها باشد. تامین نیتروژن کافی در تمام طول رشد توسط کودهای بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن باعث افزایش سطح سبز و بالا رفتن شاخص سطح سبز و بدنبال آن ماده سازی گردید و باعث شد که عملکرد علوفه تر افزایش نشان دهد که نتایج تحقیق ((Gong et al., 2018علت تحريك رشد ذرت به وسيله باكتري ازتوباکتر و ساير باكتري‌هاي افزاينده رشد گياه، ترشح اسيد ايندول استيك به وسيله این باکتری ها دانستند را تایید می نماید.

    در این پژوهش به نظر می رسد که باکتری های سویه های مختلف ازتوباکتر و آزوسپیریلوم قادر به تولید هورمون های اکسین و جیبرلین و همچنین ویتامین ها می باشند. بنابراین احتمالا افزایش عملکرد علوفه تر را می توان به این توانایی باکتری نسبت داد.افزایش ماده خشک به علت تاثیر مفید هورمون های محرک رشد گیاه مانند اکسین ها می باشد، زیرا در بذوری که به صورت بذرمال با کود های بیولوژیک آغشته شده اند تغییراتی در مورفولوژی سیستم ریشه ای ایجاد شده طول ریشه های فرعی و تعداد انشعابات آنها و نیز تعداد و طول تارهای کشنده و انشعابات سر آنها افزایش یافته و افزایش سطوح جذب ریشه موجب افزایش جذب آب و عناصر غذائی توسط گیاه می گردد و این امر باعث افزایش ارتفاع گیاه گردیده و به دنبال آن افزایش عملکرد را در پی دارد. همچنین كمك به كاهش تنش هاي محيطي مانند حرارت، شوري، آلودگي خاك به سموم يا فلزات سنگين، افزايش مقاومت گياه به عوامل بيماري زاي ريشه به طور مستقيم از طريق ايجاد يك مانع فيزيكي بر روي ريشه (ايجاد غلاف قارچي در مورد اكتوميكوريزها) و يا توليد مواد ضد رشد پاتوژن ها مانند بعضي آنتي بيوتيك ها به طور غيرمستقيم با بهبود بخشيدن به تغذيه گياه  وكمك  به تسريع رشد گیاه، افزایش عملکرد  را موجب می شود.

    – عملكرد علوفه خشک

    بر اساس جدول تجزیه واریانس اثر مصرف کود تثبیت کننده نیتروژن بر روي عملكرد علوفه خشک در سطح یک درصد معني دار گردید(جدول یک).

    اثرات متقابل مصرف کود تثبیت کننده نیتروژن و کود شیمیایی نیتروژن دار بر عملکرد ماده خشک تاثیر گذار بود و اختلافات بوجود آمده از نظر آماری در سطح یک درصد معنی دار شد. بالاترین میزان عملکرد ماده خشک را تیمار تلقیح ازتوباکتر و مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده با 6/19300 کیلوگرم بدست آورد که نسبت به تیمار عدم تلقیح و مصرف 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده با 6/15100 کیلوگرم در هکتار که کم ترین میزان را دارا گشت، 8/21 درصد برتری نشان داد.

     

    عامل اصلي جهت دست يابي عملکرد بالا توليد ماده خشک در واحد سطح است . مدل هاي رشد معمولا براساس ميزان تجمع ماده خشک در مراحل و اندام هاي مختلف به دست مي آيد که محيط، عوامل ژنتيکي مديريت در سازمان دهي آن نقش اصلي را دارد. بنابراين شناخت نحوه تجمع ماده خشک طي فصل رشد در طرح ريزي برآورد برنامه هاي زراعي اهميت داردتغييرات وزن خشک گياه علاوه بر اين که جزو لازم و ضروري براي بررسي شاخص هاي رشد است. از نظر اصول عملکرد و توليد دانه نيز حائز اهميت فراوان مي باشد در تجزيه و تحليل عوامل موثر برعملکرد و اجزاي آن مقدار ماده خشک توليدي معيار مناسبي جهت تعيين عملکرد در گياه زراعي مي باشد( Rezaei  et al., 2020).   

    نمودار فوق نشان می دهد که بیش ترین میزان تولید ماده خشک در تلقیح بذر با ازتوباکتر و مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار حاصل شد. به نظر می رسد با وجود ریز ساز واره های افزایش دهنده رشد که انشعابات ريشه افزايش يافتند موجبات جذب بیشتر عناصر را فراهم نموده است. با توجه به اين بررسي‌ها مشخص مي‌گردد كه نيل به هدف كاهش مصرف بي‌رويه مواد شيميايي كشاورزي و كاهش تدريجي مصرف كودها و سموم شيميايي از طريق اجراي روش‌هاي بوم‌شناختي پايدار با بهره‌گيري بيشتر از توانمندي‌هاي بالقوه‌ زيستي و ژنتيكي گياهان زراعي و ريزجاندارن مفيد خاكزي گزينش شده از ناحيه اطراف ريشه امكان‌پذير است.

    با افزایش میزان کود بر عملکرد کل ماده خشک افزوده می گردد. علت آن می تواند این باشد که با توجه به خصوصیات ذرت که جزو گیاهانC4  بوده و دارای مسیر فتوسنتزی اسید دی کر بوکسیلیک می باشد از بازدهی بالایی جهت استفاده کودها برخوردار است. افزایش جذب نیتروژن باعث افزایش رشد رویشی برگ، ساقه و بلال شده و میزان مواد آلی و معدنی در این بافت ها را افزایش می دهد و بر میزان فتوسنتز خالص افزوده گردیده در نتیجه ذخیره این مواد باعث افزایش ماده خشک گیاه می گردد( Chua etal., 2018).

    آنچه که در این تحقیق مشهود می باشد افزایش ماده خشک به علت تاثیر مفید هورمون های محرک رشد گیاه مانند اکسین ها می باشد، زیرا در بذوری که با کود های بیولوژیک آغشته شده اند تغییراتی در مورفولوژی سیستم ریشه ای ایجاد شده طول ریشه های فرعی و تعداد انشعابات آنها و نیز تعداد و طول تارهای کشنده و انشعابات سرآنها افزایش یافته و افزایش سطوح جذب ریشه موجب افزایش جذب آب و عناصر غذائی توسط گیاه می گردد و این امر باعث افزایش ارتفاع گیاه گردیده و بدنبال آن افزایش شاخص سطح برگ و رشد رویشی و نهایتا عملکرد علوفه را در پی دارد. همچنین كمك به كاهش تنش هاي محيطي مانند حرارت، شوري، آلودگي خاك به سموم يا فلزات سنگين،افزايش تحمل گياه به عوامل بيماريزاي ريشه به طور مستقيم از طريق ايجاد يك مانع فيزيكي بر روي ريشه (ايجاد غلاف قارچي در مورد اكتوميكوريزها) و يا توليد مواد ضد رشد پاتوژن ها مانند بعضي آنتي بيوتيك ها به طور غيرمستقيم با بهبود بخشيدن به تغذيه گياه  وكمك  به تسريع رشد گیاه، افزایش عملکرد را موجب می شود( Moradi Marjaneh etal., 2016).

    جدول 2: تجزیه واریانس صفات درصد پروتئین دانه، عملکرد پروتئین دانه، درصد پروتئین علوفه، عملکرد پروتئین علوفه در عامل کود شیمیایی نیتروژن دار و کود بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن در ذرت علوفه ای

    منابع تغییرات

    S.O.V

    درجه آزادی

    df

    پروتئین دانه

     

    پروتئین علوفه

     

    کلروفیل برگ

     

    نیتروژن  برگ

     

    تکرار

    2

    ns 0067/0

    ns  054/0

    ns 0004/0

    ns  56/1

    کود بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن

    2

    * 021/0

    * 072/0

    * 0028/0

    ns 45/2

    کود شیمیایی نیتروژن دار

    2

    ns 0092/0

    ns  11/0

    ns 0005/0

    *  06/5

    کود بیولوژیک* کود شیمیایی

    4

    *0160/0

    *300/0

    *0031/0

       **82/34

    خطا

    16

    0045/0

    065/0

    0006/0

    22/1

    cv

     

    7/6

    1/8

    9/2

    59/3

    nsاختلاف معنی دار مشاهده نشد . * و ** به ترتیب اختلاف در سطح 5 %و1%

    – درصد پروتئین علوفه

    خوشخوراکی علوفه و دارا بودن منابع غنی تغذیه ای برای تعلیف دام بسیار حائز اهمیت است یکی از این موارد میزان پروتئین علوفه می باشد.

    نتایج جدول تجزیه واریانس نشان داد که اثرات ساده تیمار مصرف کود تثبیت کننده باکتریایی نیتروژن بر درصد پروتئین علوفه تاثیر گذار شد و اختلافات به وجود آمده از نظر آماری در سطح 5 درصد معنی دار گشت. بیشترین درصد پروتئین علوفه را تیمار تلقیح با ازتوباکتر با  9/14 درصد بدست آورد که با تیمار تلقیح آزوسپیریلوم تفاوت معنی داری ندارد و هر دو در کلاس آماری  aجای گرفتند. کمترین درصد پروتئین علوفه از عدم تلقیح با 8/12 درصد حاصل گردید.

     مصرف کود های شیمیایی تثبیت کننده نیتروژن بر درصد پروتئین تاثیر گذار معنی داری نداشت و هر سه تیمار در گروه آماری a جای گرفتند(جدول دو).

     نتایج جدول اثرات متقابل عوامل مورد بررسی نشان داد که که بالاترین درصد پروتئین علوفه را تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و تلقیح با ازتوباکتر با 58/15 درصد به دست آوردند و کمترین درصد پروتئین علوفه از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و عدم تلقیح با 59/12 درصد حاصل گردید.

    نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده توامان کود شیمیایی نیتروژنه به همراه کودهای تثبیت کننده نیتروژن باعث افزایش درصد پروتئین علوفه گردید که علت آن را می توان در افزایش میزان نیتروژن علوفه دانست با افزایش میزان نیتروژن علوفه، میزان پروتئین علوفه افزایش می یابد چنانچه از نتایج حاصل گردید بالاترین میزان پروتئین را تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و تلقیح با ازتوباکتر بدست آورد علت را می توان در همبستگی مثبت بین کود شیمیایی و کود بیولوژیک دانست وقتی 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده مصرف می گردد در واقع یک تعادلی بین فعالیت باکتری های کود های تثبیت کننده نیتروژن، ریشه گیاه و کود شیمیایی برقرار می گردد؛ کود شیمیایی به عنوان استاتر عمل کرده و فعالیت کود های باکتریایی را بهبود می بخشد و در مراحل بعدی رشد، کودهای بیولوژیک نیاز نیتروژن گیاه را تامین می نماید در صورتی که با مصرف 75 و یا 100 درصد کود شیمیایی نیتروژنه توصیه شده، از فعالیت باکتری های تثبیت کننده نیتروژن کاسته شده، این امر در مراحل بعدی رشد، گیاه را دچار کمبود نیتروژن و بالطبع آن کاهش ساخت آمینواسید و پروتئین می نماید.  بهمین دلیل در تیمارهای نامبرده درصد پروتئین کاهش نشان داد که با نظر ) ( Moradi Marjaneh etal., 2016 مطابقت دارد وی در تحقیقی که در اسلونی انجام داد، اعلام نمود که افزایش جذب عنصر نیتروژن باعث افزایش درصد پروتئین ذرت می گردد.

       –  درصد پروتئین دانه

    مقدار پروتئین را در تک بوته گیاه بصورت درصد بیان می کنند. براساس جدول تجزیه واریانس(جدول دو) اثرات ساده سطوح مختلف تیمار مصرف کود شیمیایی نیتروژن دار بر درصد پروئین دانه تاثیر گذار بود اما اختلافات بوجود آمده از نظر آماری معنی دار نشد و همه تیمار ها در کلاس آماری a جای گرفتند.

    اثرات متقابل تیمارهای مورد آزمایش در سطح یک درصد بر صفت پروتئین دانه معنی دار شد؛ بیشترین مقدار از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده ومصرف ازتوباکتر با 67/15 درصد  به دست آمد؛ تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی نیتروژن دار توصیه شده و شاهد با 23/13 درصد کمترین میزان را به خود اختصاص داد(نمودار4).


     در این آزمایش با افزایش مقدار جذب نيتروژن توسط ريشه هاي گياه، فراهمي نيتروژن براي گياه افزايش یافته، کاربرد کود تثبیت کننده نیتروژن باعث شده که نیتروژن بیشتری در طول فصل رشد حتی در اواخر دوره رشدی در اختیار گیاه قرار داشته باشد، عنصر نیتروژن که بیشتر بصورت یون آمونیاک و نیترات جذب گیاه می شود با شرکت در فعل و انفعالات شیمیایی داخل سلول بافت های گیاهی، از طریق مسیر گلوتامات اسید و اسید امینه باعث افزایش پروتئین می شود(Rahmanian et al,. 2017)، در ساخت پروتئین دخالت مستقیم دارد. با افزایش مقادیر کود نیتروژن فعالیت این ماده آلی بیشتر شده و باعث افزایش سنتز پروتئین می گردد و بالصبع آن، میزان درصد پروتئین افزایش می یابد. آمار فوق نشان می دهد که کلیه اثرات متقابل کاربرد کود بیولوژیک بر درصد پروتئین معنی دار بوده است. بنابراین می توان نتیجه گرفت تحت شرایط افزایش دریافت مواد غذایی به ویژه نیتروژن توسط گیاه، میزان درصد پروتئین افزایش می یابد، بنابراین کاربرد کود بیولوژیک به همراه کود شیمیایی ضروری به نظر می رسد. همچنین فراهمی بیشتر نیتروژن در تیمار استفاده از کود زیستی باعث افزایش رشد رویشی، شاخص سطح برگ و در نهایت مواد فتوسنتزی می گرددباشد که دلیل اصلی افزایش اندازه نهایی دانه می باشد. از آنجایی که پروتئین دانه بیشتر به صورت یک لایه سلول در زیر پوسته دانه وجود دارد، بنابراین با افزایش سطح دانه درصد پروتئین دانه افزایش می یابد چنان چه در سطور قبل توضیح داده شد با کاربرد کود تثبیت کننده نیتروژن گیاه در تمام طول دوره رشدی نیتروژن در اختیار دارد در صورتی که مقدار زیادی از کود شیمیایی مصرفی بر اثر آبشویی از دسترس گیاه خارج می گردد و مصرف متعادل 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و کود زیستی باعث تحرک بهتر باکتری های همزیست ریشه شده و این امر باعث افزایش تولید اسیمیلات های حاصل از فتوسنتز و در نهایت پروتئین دانه می گردد( Chua etal., 2018).

    – میزان کلروفیل برگ

    براساس جدول تجزیه واریانس اثرات ساده سطوح مختلف کود زیستی تثبیت کننده نیتروژن بر میزان کلروفیل برگ  از نظر آماری در سطح 5 درصد اختلاف دارند.اثرات سطوح مختلف تیمار کود شیمیایی نیتروژن دار بر میزان کلروفیل برگ معنی دار نگردید و هر سه تیمار در رتبه a قرار گرفتند(جدول دو).

    بر اساس جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل تیمارها ،تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر با 23/51 میلی گرم بر گرم  بیشترین میزان را به دست آورد ، البته لازم به ذکر است که با تیمار مصرف 100 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر و تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و آزوسپیریلوم و تیمار مصرف 100 درصد کود شیمیایی توصیه شده و آزوسپیریلوم اختلاف معنی داری نداشته و همگی در گروه آماری a جای گرفتند. کمترین میزان کلروفیل برگ از تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی توصیه شده و شاهد با 28/43 میلی گرم بر گرم حاصل شد (نمودار 6).

      تغييرات به غلظت کلروفيل يک واکنش کوتاه مدت به تنش و معياري از توان حفظ قدرت منبع در شرايط تنش خشکی می باشد؛ در این بررسی نیز کاربرد توام باکتری های سودوموناس و تثبیت کننده های نیتروژن توانست باعث ساخته شدن کلروفیل بیشتر گردید از آن جایی که عامل اصلی کلروفیل سازی نیتروژن و آهن است و از طرفی هر 120 روز کلروفیل از بین می رود و زمانی که نیتروژن کافی در اختیار باشد مجدد ساخته می شود، در این پژوهش با فراهمی بیشتر نیتروژن برای گیاه بالاترین میزان کلروفیل برگ حاصل گردید . میزان کلروفیل بالاتر برگ منجر به افزایش فتوسنتز گیاه می گردد. به عبارت دیگر، افزایش تولید مواد فتوسنتزی از این طریق ، افزایش عملکرد گیاه را به دنبال خواهد داشت. چنان چه به وزن خشک و عملکرد تیمارهای مختلف توجه شود ملاحظه می گردد که بین میزان کلروفیل برگ و مقادیر وزن خشک و عملکرد رابطه مستقیمی وجود دارد. زیرا در تیمار هایی که از میزان کلروفیل برگ بالاتری برخوردارند، حاوی بیوماس و عملکرد دانه بیشتری می باشند، این نشان از اهمیت نقش نیتروژن در سنتز کلروفیل و بالطبع آن میزان فتوسنتز گیاه می باشد (Tao et al., 2015).

    نتایج این تحقیق نشان می دهد که تاثیر گذاری کودهای بیولوژیک تثبیت کننده نیتروژن بر میزان کلروفیل برگ موثرتر از کود شیمیایی بوده است زیرا کود شیمیایی ممکن است بر اثر آبشویی از دسترس گیاه خارج گردد ولی کود های زیستی تثبیت کننده نیتروژن باعث فراهمی نیتروژن موجود در خاک شده و به آرامی آن را در اختیار گیاه قرار می دهد و بدین طریق نیاز گیاه را تا آخر فصل رشد برآورده می نماید.

    – میزان نیتروژن برگ

    براساس جدول تجزیه واریانس اثرات ساده سطوح مختلف تیمار کود شیمیایی نیتروژن دار بر میزان نیتروژن برگ از نظر آماری در سطح 5 درصد اختلاف دارند(دو). اثرات سطوح مختلف تیمار کود تثبیت کننده نیتروژن بر میزان نیتروژن برگ معنی دار نگردید و هر سه تیمار در رتبه a قرار گرفتند(جدول دو). هر چند تفاوت مختصری بین سطوح مختلف دیده شد اما از نظر آماری معنی دار نگردید.

    بر اساس جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل بیشترین میزان نیتروژن برگ از تیمار مصرف 50 درصد کود شیمیایی توصیه شده و ازتوباکتر با 5/2 درصد بدست آمد و در گروه آماری a جای گرفت. کمترین میزان نیتروژن برگ از تیمار مصرف 75 درصد کود شیمیایی توصیه شده و شاهد با 88/1 درصد حاصل شد (نمودار 7).

    دراین تحقیق به نظر می رسد افزایش میزان نیتروژن گیاه، به علت فعالیت باکتری های تثبیت کننده نیتروژن(آزوسپریلیوم و ازتو باکتر) در حضور کود شیمیایی نیتروژنه باشد که کود شیمیایی بکار رفته  در ابتدا رشد که بوته هنوز ریشه قوی ندارد بصورت استاتر عمل کرده و این امر باعث یک همبستگی مثبت بین این دو عامل شده که باکتری های تثبیت کننده نیتروژن توانستند با تثبیت نیتروژن لازم نیاز گیاه تا آخر دوره رشدی تامین نمایند به همان میزان نیتروژن کل گیاه را افزایش دهند که با تحقیقات (Rahmanian etal,. 2017) نامبرده مطابقت دارد. البته لازم بذکر است که میزان تجمع نیتروژن علوفه ، پروتئین برگ و کلروفیل برگ همبستگی مثبتی وجود دارد هر چه میزان نیتروژن برگ بالاتر باشد میزان پروتئین علوفه و کلروفیل برگ افزایش می یابد که نتیجه افزایش کلروفیل، تولید آسیمیلات پرورده بیشتر و عملکرد بالاتر می باشد که در این تحقیق کاملا مشهود است.

    نتیجه گیری کلی

    افزایش عملکرد محصولات کشاورزی در طی سه دهه گذشته با تخریب محیط زیست و پیدایش مشکلاتی مانند فرسایش خاک، آلودگی ناشی از کودهای شیمیایی و آفت کش ها ، خسارت به منابع آبی و کاهش تنوع بیولوژیک گیاهی و جانوری در دنیا و کشور ما همراه بوده است. بنابراین نظام زراعی کشاورزی کم نهاده (LISA) به عنوان یک هدف جهت دستیابی به ماکزیمم تولید در یک دوره کوتاه مدت همانند نظام های متداول نیست بلکه هدف آن دست یابی به یک سطح ثباتی از تولید برای دراز مدت و سازگاری محیطی به نهاده های کم انرژی و مقادیر کم مواد شیمیایی هست.

    از نتایج به دست آمده در این پژوهش می توان بیان داشت که کاربرد باکتری های افزاینده رشد به صورت تلقیح با بذر، تاثیر مثبتی بر روی خصوصیات کمی و کیفی ذرت داشته است. زیرا تلقیح بذر با این باکتری ها سبب هیدرولیز شدن پیش ماده تولید اتیلن در بذر های در حال جوانه زدن شده که این امر منجر به کاهش تولید ماده بازدارنده رشد(اتیلن) گشته، در نتیجه افزایش جوانه زنی و رشد گیاه ذرت را در پی دارد. استفاده از این سویه های باکتری تثبیت کننده نیتروژن در این پژوهش باعث فراهمی بهتر نیتروژن برای گیاه شده که این مساله باعث تحریک بهتر رشد، افزایش تحمل گیاه در برابر بیماری ها و تنش های زنده و غیر زنده محیطی می گردد. تحقیقات نشان می دهد که باکتری های افزاینده رشد اثر بر همکنش مثبت بر یکدیگر دارند. این مساله، در این پژوهش به اثبات رسیده است. مصرف PGPR ها باعث افزایش میزان هورمون های سیتوکنین، جیبرلین، اکسین گردید که این امر منجر به رشد بهتر و افزایش عملکرد ذرت گردید. در واقع این باکتری ها با تولید متابولیت هایی نظیر مواد تنظیم کننده رشد و بهبود فراهمی عناصر غذایی به طور مستقیم سبب ازدیاد رشد و نمو می گردند.

    بر اساس نتایج به دست آمده در این تحقیق می توان ابراز داشت که زمانی که نیتروژن در خاک وجود داشته باشند حضور PGPR ها باعث فراهمی بیشتر این عناصر برای گیاه شده؛ در نتیجه استفاده از باکتری های افزاینده رشد به عنوان کود بیولوژیک باعث به دست آمدن عملکرد مطلوب و کاهش مصرف کودهای شیمیایی گشته به نحوی که حداقل تاثیر سوی بر محیط زیست را دارا باشد که این امر برای دستیابی به بوم نظام های کشاورزی پایدار توصیه می شود. 

      منابع

    2- Adesemoye, A. O., Torbert, H. A. & Kloepper, J. W. 2019. Enhanced plant nutrient use fficiency  with PGPR and AMF in an integrated nutrient management system. Canadian Journal of Microbiology, 103 (10), 876-886.

    3- Ahmed, M., Hagagy, N., & AbdElgawad, H. 2021. Establishment of actinobacteria–Satureja hortensis interactions under future climate CO2-enhanced crop productivity in drought environments of Saudi Arabia. Environ Science Pollut Research 28: 62853–62867. https://doi.org/10.1007/s11356-021-14777-7.

    4- Alvarenga, P., Farto, M., Mourinha, C. and Palma P. 2016. Beneficial use of dewatered and composted sewage sludge as soil amendments: behaviour of metals in soils and their uptake by plants. Waste and Biomass Valorization, 7: 1189-1201.

    5- Chua, L.S., Lau, C.H., Chew, C.Y., Ismail, N.I.M. and Soon torngun, N. 2018. Phytochemical profile of Orthosiphona ristatus extracts after storage: Rosmarinic acid and other caffeic acid derivatives. Phytomedicine, 39: 49-55.

    6- Gong, X., Li, S., Sun, X., Wang, L., Cai, L., Zhang, J. and Wei, L. 2018. Green waste compost and vermicompost as peat substitutes in growing media for geranium (Pelargonium zonale L.) and calendula (Calendula officinalis L.). Journal of Scientia Horticulture, 236: 186-191.

    7- Moradi Marjaneh, A., Glovi, M., Ramroodi, M. and Saloki, M. 2016. Investigation of some quantitative and physiological characteristics of rosemary medicinal plant under the influence of biological and chemical fertilizers in different folds. To agricultural agriculture, 19 (4): 1076-1061.

    8- Rahmanian, M., Esmaielpour, B., Hadian, J., Shahriari, M.H. and Fatemi, H. 2017. The effect of organic fertilizers on morphological traits, essential oil content and components of Basil (Ocimum basilicum L). Agricultural Science and Sustainable Production, 27(3): 103-118.

    9- Rezaei, A., Ebadi, M.T. and Pirani, H. 2020. Effect of different levels of
    seaweed fertilizer on growth parameters, yield and essential oil content of summer savory (Satureja hortensis L.). Journal of Horticultural Science, 33(4): 685-696.

    10- Ruzzi, M. and Aroca, R. 2015. Plant growthpromoting rhizobacteria act as biostimulants in horticulture. Scientia Horticulturae, 6024: 1-11.

    11- Sadeghi, S., Heidari, G. & Sohrabi, Y. 2015. Effect of biological fertilizer and fertilization management on some growth indices of two maize varieties. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, (25)3.

    12- Tao, R., Liang, Y., Wakelin, S. A. & Chu, G. 2015. Supplementing chemical fertilizer with an organic component increases soil biological function and quality. Applied Soil Ecology, 96, 42-51. 

     

    تاثیرات زئولیت بر کنترل تنش کم آبی بر خصوصیات فیزیکوشیمیایی در آفتابگردان

    Effects Of Zeolite On Controlling Water Deficit Stress On Physicochemical Characteristic In Sunflower.

    منصوره خلعتبری1، پروانه صالحی2، شهلا روانگرد3.

    • مسئول فنی شرکت تیسان آویژه پردیس شرکت تابعه شرکت شیمیایی سبزآور پردیس. کرج. ایرانafroozkhalatbari2@gmail.com
    • مسئول فنی شرکت شیمیایی سبزآور پردیس. قزوین. ایران. Parvanehsalehi369@gmail.com
    • مسئول تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی شهرستان گچساران- یاسوج. ایران. گچساران.r134@yahoo.com

    مسئول مکاتبات:  afroozkhalatbari2@gmail.com

    چکیده

    نتایج نشان داد که تنش کم آبی در مرحله گلدهی سبب کاهش عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک شد در صورتی که با کاربرد زئولیت این صفات افزایش داشت. اما تنش خشکی باعث افزایش میزان هدایت الکتریکی و آنزیم های آنتی اکسیدانت گشت ولی زئولیت اثر عکس داشت و صفات کاهش معنی داری داشتند. نتایج تجزیه آماری نشان داد که اثر متقابل تنش خشکی و کاربرد زئولیت بر تمامی صفات معنی دار بود. حداکثر عملکرد دانه به عنوان مهم ترین صفت مورد بررسی از تیمار عدم تنش و مصرف 6 تن در هکتار زئولیت به میزان 06/5 تن در هکتار به دست آمد و کم ترین عملکرد دانه متعلق به تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت به میزان 49/2 تن در هکتار بود. از نتایج به دست آمده در این آزمایش می توان چنین نتیجه گیری کرد که مرحله گلدهی حساس ترین مرحله در گیاه آفتابگردان می باشد و کاربرد 6 تن در هکتار زئولیت را برای کاهش اثرات خشکی به عنوان بهترین تیمار مورد بررسی، مشخص نمود.

    واژگان کلیدی: آفتابگردان، تنش خشکی، زئولیت، عملکرد دانه، آنزیم های آنتی اکسیدانت.

    Abstract

    The results showed that water deficit stress at the flowering stage reduced grain yield, biological yield, However, these traits increased with the use of zeolite. However, drought stress increased electrical conductivity and antioxidant enzymes. But zeolite had the opposite effect and significantly reduced the traits. Statistical results showed that the interaction effect of drought stress and zeolite application on all traits was significant. The maximum grain yield, as the most important trait studied, was obtained from the non-stress treatment and the use of 6 tons per hectare of zeolite at a rate of 5.06 tons per hectare. And the lowest grain yield belonged to the stress treatment at the flowering stage and no zeolite application, at 2.49 tons per hectare. From the results obtained in this experiment, it can be concluded that the flowering stage is the most sensitive stage in the sunflower plant. And identified the application of 6 tons per hectare of zeolite to reduce the effects of drought as the best treatment studied.

    Keywords: Sunflower, drought stress, zeolite, grain yield, antioxidant enzymes.

    مقدمه

    استفاده از سیستم های زراعی کم نهاده و ابداع شیوه های نوین مدیریت بهره برداری از منابع به منظور دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار اهمیت ویژه ای پیدا کرده که استفاده از زئولیت به منظور افزایش راندمان مصرف آب و افزایش عملکرد گیاهان، یک مسئله مهم در جهت حرکت به سمت کشاورزی پایدار می باشد (et al.,  Bahador 2017). زئولیت ها با ساختمان کریستالی خود مواد متخلخلی هستند که مانند غربال مولکولی عمل کرده و به دلیل داشتن ظرفیت تبادل کاتیونی بالا و قرار گرفتن بعضی از کاتیون ها مانند آمونیوم در شبکه خود علاوه بر نقش اصلاح کنندگی در خاک، می توانندنقش تغذیه ای داشته و باعث بهبود رشد گیاه مخصوصا در اراضی با قابلیت کاتیونی پایین یعنی زمین های شنی شوند Ahmadi Azar et al., 2015)). بر خلاف کانی های رسی، در زئولیت ها چهارچوب ساختمانی به اندازه کافی باز است و می توان مولکول های آب را هم مشابه کاتیون ها در خود جای دهد.این ویژگی یعنی باز بودن ساختمان، باعث به وجود آوردن خواص ویژه و منحصر به فرد زئولیت ها شده است.مولکول های آب و همچنین کاتیون ها به راحتی می توانند در داخل شبکه حرکت کنند بدون اینکه ساختار شبکه دچار تغییر شود.بنابر این تحرک کاتیون ها باعث ایجاد پدیده تبادل کاتیونی با سایر کاتیون های موجود در محیط می شود (Sodaiizadeh et al., 2017.).

    امروزه دسترسي و كنترل منابع آبي به يكي از مهمترين مسائل و موضوعات قرن اخير تبديل شده است. در حال حاضر بيش از 500 ميليون نفر از مردم سراسر جهان از كمبود آب رنج مي برند و تخمين زده مي شود كه اين رقم در سال 2030 به حدود 7/2 ميليارد نفر (يا يك سوم جمعيت جهان) برسد. محققان محيط زيست معتقدند كه در طي 25 سال آينده استفاده از منابع آب بايد تا حدود 10 درصد كاهش يابد تا بتوان منابع طبيعي آب را حفظ نمود ( سلاح ورزی و همکاران، 1399). در گذشته آبياري، معمولي ترين روش براي مقابله با كم آبي بود اما امروزه با كاهش شديد منابع آب، راه حل هاي ديگري مورد توجه قرار گرفته است. براي مثال محققان اصلاح نباتات در حال تحقيق بر روي يافتن گیاهان سازگارتر با محيط هاي مستعد بروز خشكي و نيز دستيابي به گياهان با بازده مصرف آب بالا و در عين حال ثبات عملكرد بالا مي باشند (Ghaemi et al., 2019). در این راستا ضمن توجه به توسعه فیزیکی منابع تامین آب، بایستی بخشی بزرگی از سیاست ها به کنترل مصرف آب در داخل مزارع معطوف شود. اتخاذ روش های مختلف به منظور استفاده صحیح و بهینه از منابع آب و همچنین شناخت روابط آب در مراحل مختلف رشد، به همراه بررسی اثرات کمبود آب بر واکنش های بیوشیمیایی و فیزیولوژیک گیاه، از لحاظ سازوکارهای مقاومت، تحمل و سازگاری در رأس تحقیقات زراعی قرار دارد (اویسی، 1389). یکی از چالش­های اصلی در تلاش جهت رسیدن به تولید پایدار محصولات کشاورزی، تنش­های محیطی می­باشند. واکنش­های گیاهان به تنش­های محیطی پیچیده بوده و شامل بسیاری از انواع عکس العمل­های فیزیولوژیک و بیوشیمیایی می­شود .

     با بررسی اثر کاربرد زئولیت بر روی آفتابگردان نتیجه گرفتند که رژیم های آبیاری و سطوح مختلف کودی به میزان قابل توجهی بر روی عملکرد دانه، درص و عملکرد روغن، درصد پروتئین، وزن هزار دانه، قطر طبق، تعداد دانه در طبق، ماده خشک نهایی و محتوای کلروفیل برگ در مرحله گلدهی تحت تاثیر قرار داد (Ahmadi Azar et al., 2015). در رابطه با بررسی اثر تنش خشکی بر گیاهان، مطالعات سودائی زاده و همکاران(Sodaiizadeh et al., 2017) در ارزیابی برخی صفات فیزیولوژیکی گیاه دارویی آویشن قره باغی (Thymus fedtschenko)تحت تأثیرسطوح مختلف تنش خشکی نشان داد آویشن قره باغی با به کارگیری برخی سازوکارهای دفاعی قابلیت سازگاری با شرایط خشک را دارا است. در طی آزمایشی بر روی آفتابگردان در شرایط تنش خشکی در حضور پلیمر سوپر جاذب بیان کردند که تمام صفات از قبیل قطر طبق، قطر ساقه، ارتفاع بوته، وزن 100 دانه، عملکرد دانه و خصوصیات فیزیولوژیکی مانند محتوای آب نسبی و غلظت کلروفیل در شرایط تنش خشکی کاهش یافتند. عملکرد دانه کاهش قابل توجهی را نشان داد. بیشترین عملکرد مربوط به کاربرد 300 کیلوگرم سوپر جاذب در هکتار بود با توجه به محدودیت منابع آب، پلیمر سوپر جاذب می تواند برای پایداری عملکرد تحت تنش خشکی در آفتابگردان مفید باشد ( Nazarali and Zardashti, 2010).

    این تحقیق با هدف کارایی زئولیت در مناطق گرم و  خاک های آهکی کشور در شرایط تنش خشکی بر آفتابگردان صورت پذیرفت.

    مواد و روش ها

        این آزمایش به منظور بررسی تنش خشکی بر شاخص های فیزیکوشیمیایی گیاه آفتابگردان با کاربرد زئولیت در مزرعه ای در امامزاده جعفر شهرستان گچساران در سال زراعی 1402 انجام شد. این آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح آماری بلوک کامل تصادفی در سه تکرار مورد بررسی قرار گرفت. عامل اصلی در این آزمایش تنش خشکی ( S) و عامل فرعی زئولیت (Z) در نظر گرفته شد. تیمار تنش خشکی در سه سطح در پلات های اصلی  و تیمار زئولیت نیز در سه سطح در پلات های فرعی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این طرح متغیر های مورد بررسی شامل موارد زیر بودند:

    عامل اصلی شامل سه سطح آبیاری (S)؛ عدم تنش  2- تنش در مرحله ی گل دهی 3- تنش در مرحله ی پر شدن دانه

    عامل فرعی شامل سه سطح زئولیت (Z): عدم مصرف زئولیت 2- مصرف زئولیت 6 تن در هکتار 3- مصرف زئولیت 12 تن در هکتار

    بذر آفتابگردان استفاده شده در این تحقیق از نوع هیبرید آذرگل بود. عملیات کشت در تاریخ 30دی ماه 1402 و برداشت نهایی با توجه به رسیدگی تیمار های مختلف در تاریخ 28/3/1403 انجام گرفت.

    عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه ( وزن خشک نهایی)

    با در نظر گرفتن اثرات حاشیه ای از هر کرت پنج بوته به صورت تصادفی کف بر شدند و در پاکت قرار گرفته و شماره گذاری  گردید به مدت 48 ساعت در دمای 75 درجه سانتی گراد در داخل آون قرار گرفتند، سپس توزین گشتند. سپس دانه ها جدا شده و به هکتار تعمیم داده شد.

    اندازه گیری آنزیم های آنتی اکسیدانت

    1) اندازه گیری میزان فعالیت آنزیم سوپر اکسیداز دیسموتاز ( SOD)، 2) انرازه گیری میزان فعالیت آنزیم کاتالاز (CTA)، 3) اندازه گیری میزان فعالیت آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز (GPX). جهت اندازه گیری آنزیم های آنتی اکسیدانت با در نظر گرفتن اثرات حاشیه ای یک برگ از وسط یک بوته جدا گردید و در کلمن یخ قرار داده شد و سپس به آزمایشگاه منتقل گردید. آنزيم سوپر اکسيد ديسموتاز به روش(Misra and Fridovich, (1972 اندازه گیری شد. آنزيم کاتالاز و گلوتاتیون پراکسیداز به روش Paglia توسط دستگاه اسپکتروفتومتر( مدل u – shimadzu – u – – z 100 ) اندازه گيري گرديد.

    تجزیه واریانس در قالب طرح اسپلیت پلات و با نرم افزار آماری MATAT-C انجام پذیرفت و مقایسه میانگین صفات با استفاده از آزمون دانکن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. همچنین رسم گراف ها نیز با استفاده از نرم افزار کامپیوتری EXCELL صورت گرفت.

    نتایج و بحث

    نتایج نشان داد که اثرات ساده و متقابل تیمارها تاثیر معنی داری بر عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، آنتی اکسیدانت و هدایت الکتریکی داشته و در سطح یک و پنج درصد معنی دار بود.

    جدول 1: تجزیه واریانس عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، هدایت الکتریک، سوپر اکسید دیسموتاز ،کاتالاز و گلوتاتیون پراکسیداز برسطوح مختلف تنش خشکی و کاربرد زئولیت در آفتابگردان

    منبع تغییرات

    درجه آزادی

    عملکرد بیولوژیک

    عملکرد دانه

    هدایت الکتریکی

    سوپر اکسید دیسموتاز

    کاتالاز

    گلوتاتیون پراکسیداز

    تکرار

    2

    ns325/2

    ns161/1

    ns44/300

    ns00/2

    **83/5

    ns46/3

    تنش خشکی

    2

    *31/512

    *709/15

    **0/10171

    **13/137

    **42/587

    **92/144

    خطای(الف)

    4

    784/1

    892/0

    77/133

    49/0

    58/0

    06/0

    زئولیت

    2

    *902/11

    *951/5

    **33/1584

    **98/138

    **26/671

    **23/162

    تنش × زئولیت

    4

    **371/8

    **182/4

    **33/2715

    **02/3

    **10/14

    **94/13

    خطای(ب)

    12

    36/0

    160/0

    72/112

    08/1

    51/0

    27/0

    ضریب تغییرات

    (%)

    73/10

    57/8

    37/6

    58/7

    15/2

    50/3

    ns: بدون اثر معنی دار. * و ** به ترتيب بيانگر اختلاف معني­دار در سطح 5 و 1 درصد مي­باشند.

    • عملکرد بیولوژیک

    با توجه به جدول تجزیه واریانس مشخص شد که اثرات ساده تنش خشکی و زئولیت و اثرات متقابل تیمارها بر عملکرد بیولوژیک دارای اختلاف معنی دار در سطح پنج  و یک درصد بود. نتایج جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل تیمار های تنش خشکی و کاربرد زئولیت نشان داد که تیمار عدم تنش و مصرف شش تن در هکتار زئولیت با 82/16 تن در هکتار بیش ترین مقدار عملکرد بیولوژیک را دارد که البته با تیمار 12 تن در هکتار زئولیت تفاوت معنی داری نداشته و هر دو گروه آماری a قرار گرفتند. کم ترین عملکرد بیولوژیک را تیمار تنش در مرحله پر شدن دانه وعدم مصرف زئولیت با 52/9 تن در هکتار دارا بود که با تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت اختلاف معنی داری نداشت و هر دو تیمار دارای گروه آماری d بودند. نتایج به دست آمده با گزارش های جلینی و همکاران Joleini et al., 2020)) مطابقت داشت. تنش آبی موجب بسته شدن روزنه ها شد، در نتیجه میزان فتوسنتز کاهش می یابد و در نهایت تولید ماده خشک کم تر می شود و میزان عملکرد کاهش می یابد. کاهش میزان فتوسنتز خالص در شرایط تنش خشکی که بیانگر کاهش مقدار تولید ماده خشک در واحد سطح برگ و در نتیجه کاهش عملکرد می باشد، نشان می دهد که در اثر تنش خشکی، کارآیی سطح برگ کاهش یافت. ولی با حضور کانی زئولیت به دلیل ویژگی این ماده در نگهداری عناصر غذایی، تبادل یونی بالا، افزایش ضریب جذب گیاه و از همه مهم تر قدرت جذب و نگهداری آب و رطوبت باعث گشته که از اثرات تنش خشکی کاسته شد و موجب می شود روزنه های گیاه بسته نشده و عمل فتوسنتز را انجام دهند و از میزان ماده خشک کم نشود. همان گونه که در این آزمایش مشهود است عملکرد بیولوژیک در تیمار های تنش دیده با حضور زئولیت توانستند نسبت به تیمار های بدون زئولیت میزان ماده خشک خود را در حد مناسب نگه دارند. همچنین با بررسی نتایج می توان چنین بیان کرد که کاربرد زئولیت در شرایط مناسب هم به دلیل افزایش میزان ماده خشک و عملکرد بیولوژیک می تواند مفید واقع شود (زمانی و همکاران ، 1404 (.

    • عملکرد دانه

    نتایج نشان داد که اثرات تیمار تنش خشکی و کاربرد زئولیت و اثرات متقابل آن ها، در سطح پنج و یک درصد اختلاف معنی دار بود ( جدول یک). نتایج جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل تنش خشکی و کاربرد زئولیت( جدول دو) نشان داد که تیمار عدم تنش با مصرف 6 تن در هکتار زئولیت بیش ترین میزان عملکرد دانه را با 06/5 تن در هکتار دارا می باشد و کم ترین میزان عملکرد دانه با 41/2 تن در هکتار به تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت اختصاص دارد که با تیمار تنش در مرحله گلدهی تفاوت معنی داری نداشت و هر دو در گروه آماری c جای گرفتند. اطلاعات به دست آمده با یافته های ظفری و همکاران Zafari et al., 2020) ( هماهنگی داشت. حداکثر تبخیر و تعرق در آفتابگردان در مرحله گلدهی اتفاق می افتد و محدودیت آب و تنش خشکی در زمان ظهور گل سبب کاهش فعالیت برگ و پیری زود رس می شود که تاثیر نهایی آن را بر عملکرد دانه می گذارد. محققان در مطالعات خود بر روی گیاهان زراعی مختلف، کاهش وزن دانه را بر اثر محدودیت آب به ویژه در مرحله پر شدن دانه مورد تایید قرار دادند(Yilmaz et al., 2014). مقایسه میانگین عملکرد دانه در تیمارهای مختلف تنش خشکی نشان داد که بیش ترین عملکرد دانه متعلق به تیمار عدم تنش و آبیاری معمول بود که با سایر تیمار ها تفاوت معنی داری داشت. وقوع تنش در مرحله گلدهی بیش ترین میزان خسارت را بر عملکرد و اجزای عملکرد آفتابگردان را داشت که موجب کاهش عملکرد دانه می شود. بروز تنش در مرحله گلدهی و گرده افشانی به لحاظ اثرات آن بر روی اندام های زایشی و کاهش سطح برگ موثر در طی دوران زایشی گیاه، منجر به بیش ترین کاهش در عملکرد دانه آفتابگردان گردید.

     در تیمار های تنش دیده کاهش تعداد دانه در طبق و افزایش تعداد دانه های پوک  مشهود بود که موجب کاهش عملکرد دانه در این تیمار ها گردید. همچنین کاهش عملکرد به دلیل کاهش فتوسنتز جاری بوده و کاهش پتانسیل آب برگ موجب کاهش قدرت مخزن برای ذخیره مواد فتوسنتزی می گردد در نهایت با کاهش تعداد دانه در طبق و کاهش وزن دانه ها موجب کاهش عملکرد دانه گشت. در این حالت با کاربرد زئولیت مشاهده شد که با توجه به ویژگی های ذکر شده و منحصر به فردش توانست از اثرات تنش بکاهد و موجب حفظ عملکرد دانه در حد مطلوب شود. از آن جا که تامین آب در دوره گلدهی در آفتابگردان اهمیت ویژه ای در بهبود عملکرد آن دارد زئولیت با فراهمی آب و در دسترس قرار دادن آب برای گیاه به ویژه در شرایط خشکی و نیاز از افت عملکرد دانه جلوگیری نمود. پژوهشگران با بررسی اثرات تنش کم آبی بر خصوصیات زراعی هیبرید های آفتابگردان، مشاهده کردند که اثر تنش کم آبی بر وزن هزار دانه، تعداد دانه در گیاه و عملکرد دانه، معنی دار بود. در شرایط تنش شدید کم آبی عملکرد 83 درصد کاهش یافت و محصول دانه 500 کیلوگرم در هکتار بود که ناشی از کاهش وزن هزار دانه( 50 درصد) و تعداد دانه در گیاه(  54 درصد) بود.همچنین در بررسی دیگر نتیجه گرفتند که تنش آبی در مراحل رشد رویشی منجر به کاهش سطح برگ و میزان فتوسنتز می گردد که ممکن است به کاهش عملکرد دانه منجر شود و در این صورت، کاهش عملکرد نتیجه کاهش معنی دار در تعداد و وزن آن ها می باشد(Ghaemi et al., 2019).

     

    جدول2- میانگین اثرات متقابل تنش خشکی و زئولیت برعملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه ، هدایت الکتریکی، سوپر اکسید دیسموتاز، کاتالاز و  در آفتابگردان

    تیمارها

    عملکرد بیولوژیک

    (تن در هکتار)

    عملکرد دانه

    (تن در هکتار)

    هدایت الکتریکی

    (میکروزیمنس)

    سوپر اکسید دیسموتاز

    (u/mg protein)

    کاتالاز

    (u/mg protein)

    گلوتاتیون پراکسیداز

    (u/mg protein)

    تنش (عدم تنش)× زئولیت(عدم مصرف زئولیت)

    b21/15

    a7/4

    b6/190

    c23/13

    c96/34

    c83/14

    تنش (عدم تنش)× زئولیت(6 تن در هکتار)

    a82/16

    a06/5

    e3/117

    d66/9

    d60/25

    d10/9

    تنش (عدم تنش)× زئولیت(12 تن در هکتار)

    a65/16

    a91/4

    bc3/172

    e10/7

    f06/17

    d66/8

    تنش (در مرحله گلدهی)× زئولیت(عدم مصرف زئولیت)

    d74/9

    c49/2

    d6/137

    a16/23

    a96/15

    a00/22

    تنش (در مرحله گلدهی)× زئولیت(6 تن در هکتار)

    c98/12

    b85/3

    c3/159

    b71/16

    b20/39

    b36/20

    تنش (در مرحله گلدهی)× زئولیت(12 تن در هکتار)

    c02/12

    b69/3

    e3/112

    c54/13

    c60/34

    c56/14

    تنش (در مرحله پر شدن دانه)× زئولیت(عدم مصرف زئولیت)

    d52/9

    c41/2

    a3/215

    b04/17

    b40/39

    b80/20

    تنش (در مرحله پر شدن دانه)× زئولیت(6 تن در هکتار)

    c93/11

    b73/3

    a0/211

    c40/13

    c46/34

    c20/14

    تنش (در مرحله پر شدن دانه)× زئولیت(12 تن در هکتار)

    c96/11

    b6/3

    b0/182

    d42/9

    e86/22

    d96/8

    میانگین های مندرج در هر ستون که دارای حروف مشابه هستند از نظر آماری اختلاف معنی داری ندارند.

    • هدایت الکتریکی ( EC)

    با نظر به جدول تجزیه واریانس تنش خشکی و کاربرد زئولیت اثرات ساده تنش خشکی، زئولیت و اثر متقابل تیمارها، بر میزان هدایت الکتریکی در سطح یک درصد معنی دار بود.

    جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل  نشان داد بیش ترین میزان هدایت الکتریکی را تیمار تنش در مرحله پر شدن دانه و عدم مصرف زئولیت به مقدار 3/215 میکروزیمنس و کم ترین آن را با میزان 3/112 میکروزیمنس تیمار تنش در مرحله گلدهی و کاربرد 12 تن در هکتار زئولیت به دست آوردند. نتایج به دست آمده با گزارشات  وان و همکاران (Wan et al., 2017) مطابقت داشت.

    با توجه به این که پایداری غشاء سیتوپلاسمی با میزان هدایت الکتریکی نسبت عکس دارد می توان گفت که تنش کم آبی باعث گرانوله شدن فسفولیپید های غشاء سلولی گردید و منافذی در ساختار غشاء ایجاد شد که این امر موجب ناپایداری غشاء سلولی بود، در نتیجه باعث نشت محتویات درون سلولی به فضای بین سلولی گردید. با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت که مصرف زئولیت در شرایط تنش خشکی موجب فراهمی آب و رطوبت برای گیاه شده و باعث کاهش خسارت ناشی از تنش کم آبی بر غشاء سیتوپلاسمی می شود. همچنین با توجه به اینکه تنش خشکی در مرحله پر شدن دانه بیش ترین آسیب را به دیواره سلولی گیاه رسانده، می توان چنین نتیجه گرفت در این مرحله گیاه، در اواخر دوره زندگی خود بود و بافت های گیاه فرسوده شده و گیاه نسبت به تنش در زمان گلدهی قادر به بازسازی دیواره های سلولی آسیب دیده نمی باشد.

    – آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز ( SOD )

    نتایج جداول تجزیه واریانس نشان داد اثرات ساده تیمارهای تنش خشکی، کاربرد زئولیت و اثرات متقابل تیمارها بر آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز ( SOD ) در سطح یک درصد اختلاف معنی داری داشت.

    جدول اثرات متقابل تنش خشکی و کاربرد زئولیت نشان داد که بیش ترین میزان آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز ( SOD ) را تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت با 16/23 واحد بین المللی بر میلی­گرم پروتئین دارا می باشد و کم ترین میزان آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز ( SOD) به تیمار عدم تنش و کاربرد 12 تن در هکتار زئولیت با میزان 10/7 واحد بین المللی بر میلی­گرم پروتئین اختصاص دارد. نتایج با گزارش های والیا و همکاران  (Walia et al., 2021) تطبیق داشت.

    سوپر اکسید دیسموتاز برای زنده بودن و فعالیت ارگانیزم­های حیاتی عامل حیاتی به حساب می آید. این آنزیم، رادیکال های سمی را که دائماً به عنوان محصولات هوازی شکل می­گیرد، جمع آوری می­کند. فعالیت آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز در گیاه با تنش خشکی افزایش می­یابد.

    • کاتالاز ( CAT )

    نتایج جداول تجزیه واریانس نشان داد که اثرات ساده تیمار تنش خشکی، زئولیت و اثرات متقابل تیمارها بر کاتالاز ( CAT ) تاثیر معنی داری داشته و اختلافات به وجود آمده  در سطح یک درصد اختلاف معنی داری وجود دارد.

    اثرات متقابل عوامل مورد بررسی نشان داد که بیش ترین میزان کاتالاز تولید شده در تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت به میزان 96/51 و کم ترین آن با 07/17 واحد بین المللی بر میلی­گرم پروتئین به تیمار عدم تنش و کاربرد 12 تن در هکتار زئولیت بود. نتایج به دست آمده با نتایج موندال و همکاران (Mondal et al., 2021)مطابقت دارد.

    – گلوتاتیون پراکسیداز ( GPX )

    نتایج جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل دو تیمار نشان داد بیش ترین میزان تولید آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز به تیمار تنش در مرحله گلدهی و عدم مصرف زئولیت با 00/22 واحد بین المللی بر میلی­گرم پروتئین و کم ترین میزان تولید را تیمار تنش در مرحله عدم تنش و مصرف 12 تن در هکتار زئولیت با 66/8 واحد بین المللی بر میلی­گرم پروتئین دارا ست. نتایج حاصل شده با نتایج مطالعات نتایج سان و همکاران  (Sun et al., 2020) مطابقت داشت.

    فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت تحت تنش خشکی برای مبارزه با تنش اکسیداتیو و مقابله با رادیکال های آزاد افزایش می یابد. میزان تولید آنزیم های آنتی اکسیدانت نشان دهنده میزان تحمل گیاه به تنش خشکی است. بیش تر تنش های محیطی در نهایت روی غشاء سیتوپلاسمی سلول آسیب می رسانند. تنش خشکی با تاثیر بر غشاء سیتوپلاسمی و ایجاد آسیب به آن موجب خروج محتویات سلول شته که در آخر مرگ سلول را موجب می شود. افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت در شرایط تنش به دلیل حیاتی بودن این آنزیم ها برای زنده ماندن سلول و ادامه یافتن فعالیت سازمان های حیاتی می باشد. مصرف زئولیت سبب کاهش تولید رادیکال های آزاد و در نتیجه کاهش فعالیت این آنزیم ها شد که این به دلیل توانایی این ماده در کاهش خسارت ناشی از تنش کم آبی است. در شرایط آبیاری مطلوب افزایش مصرف زئولیت تاثیر قابل توجهی نسبت به عدم مصرف نداشت اما در شرایط تنش با افزایش مصرف زئولیت سبب کاهش میزان فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت شد.

    منابع

    • اویسی، م. 1389. بررسی اثر میزان و زمان حذف برگ بر صفات مرفوفیزیولوژیک، توزیع و تسهیم ماده خشک ذرت دانه ای هیبرید KSC704 در شرايط كم آبي. رساله دکتری. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران. 112 صفحه.
    –          زمانی ، ز.، ر، تمرتاش .، م، قاجار سپانلو.،  ز، جعفریان جلودار .1404. اثر زئولیت در کاهش تنش خشکی بر گیاه توت روباه (Sanguisorba minor). تنش های محیطی در علوم زراعی. دوره 18، شماره 3.. صفحه 501-513.
    –          سلاح ورزی، ی.، س. سرفراز .، م. کمالی .، م. ذبیحی .، ب. علیزاده. 1399. بررسی اثر زئولیت برخصوصیات فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی چمن Festuca arundinacea تحت تنش خشکی. نشریه علمی آبیاری و زهکشی ایران. دوره 14، شماره 1 – شماره پیاپی 79. فروردین و اردیبهشت 1399.صفحه 114-103.
    • شیراني راد.، ا.ح. و ح. عیني نرگسه.1403. اثر مصرف زئولیت بر عملکرد دانه و کیفیت روغن دانه کاملینا (Camelina sativa) در شرایط تنش خشکی. نشریه علوم زراعي ایران.52(3)598 -582.
    • Ahmadi Azar, F., Hasanloo, T., Feizi, V., 2015. Water stress and mineral zeolite application on growth and some physiological characteristics of Mallow (Malva sylvestris). Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology). 28(3), 474-459. [In persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23832592.139 .
    • Bahador, M., Tadayon, M.R., Rafie-alhoseini,, Salehi, M.H., 2017. Changes of Canopy Temperature and Some Physiological Traits of Hemp (Cannabis sativa) Under Deficit Water Stress and Zeolite Rates. Environmental Stresses in Crop Sciences. 10(2), 269-279. [In persian]. https://doi.org/10.22077/escs.2017.583.
    • Ghaemi, M., Zare, Z., Nasiri, Y. M., 2019. Effect of drought stress on some morphological characteristics and essential oil production levels of Ocimum basilicum in different stages of growth and development. Quarterly Journal of developmental Biology. 11, 15-26. [In persian]. https://sanad.iau.ir/fa/Article/1041636.
    • Joleini, M., FazeliKakhki, S., Rezvani, H., Goldani, M., 2020. Effect of Irrigation Interval on Morphological, Yield components and seed oil characteristics of evening primrose plant (Oenothera biennis L.) in field conditions. Journal of Water and Sustainable 7(3), 73-82. [In persian] . https://doi.org/10.22067/jwsd.v7i3.87122.
    • Misra, HP, Fridovich, I .1972. The Generation of super oxide radical during oxidation. J.B.Chem.
    • Mondal, M., Biswas, B., Garai, S., Sarkar, S., Banerjee, H., Brahmachari, K., Bandyopadhyay, P.K., Maitra, S., Brestic, M., Skalicky, M., Ondrisik, P., and Hossein, A. 2021. Zeolites enhance soil health,crop productivity and environmental safety. Agronomy, 11, pp.448. https://doi.org/10.3390/agronomy11030448.
    • Nazarli, H., Zardashti, M.R. 2010. The effect of drought stress and super absorbent polymer (a200) on agronomical traits of sunflower (helianthus annuus ) Under field condition. Cercetări Agronomice în Moldova Vol. XLIII , No. 3 (143) / 2010
    • Sodaiizadeh, H., Shamsaie, M., Tajamoliyan, M.,Mirmohammady Maibody,. A.M., Hakimzadeh, . A., 2017. Evaluation of some physiological characteristics of Thymus fedtschenko under different levels of water stress. Environmental Stresses in Crop Sciences. 9(4), 423-427. [In persian]. https://doi.org/10.22077/escs.2017.470.
    • Sun, Y., He, Z., Wu, Q., Zheng, J., Li, Y., Wang, Y., and Chi, D. 2020. Zeolite amendment enhances riceproduction, nitrogen accumulation and translocation in wetting and drying irrigation paddy field.Agricultural Water Management, 235, 106126. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2020.106126
    • Walia, M.K., Zanetti, F., Gesch, R.W., Krzyżaniak, M., Eynck, C., Puttick, D., Alexopoulou, E., Royo-Esnal, A., Stolarski, M.J., Isbell, T., and Monti, A. 2021. Winter camelina seed quality in different growing environments across Northern America and Europe. Industrial Crops and Products, 169, 113639. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2021.113639.
    • Wan, C., S. Ding, C. Zhang, X. Tan, W. Zou, X. Liu and X. Yang. 2017. Simultaneous recovery of nitrogen and phosphorus from sludge fermentation liquid by zeolite adsorption: Mechanism and application. Separat. Purif. 180(8): 1-12.
    • Yilmaz, E., İ. Sonmez and H. Demir. 2014. Effects of zeolite on seedling quality and nutrient contents of cucumber plant (Cucumis sativus L. cv. Mostar F1) grown in different mixtures of growing media. Commun. Soil Sci. Plant 45(21): 2767-2777.
    • Zafari, M., Ebadi, A., Sedghi, M., and Jahanbakhsh, S. 2020. Alleviating effect of 24-epibrassinolide on seed oil content and fatty acid composition under drought stress in safflower. Journal of Food Composition and Analysis, 92, 103544. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2020.103544.

     

    فایل کنفرانس مقاله کشاورزی هوشمند

    کشاورزی هوشمند اساس توسعه پایدار در کشاورزی

    Smart Agriculture: The Basis of Sustainable Development in Agriculture

    منصوره خلعتبری: پژوهشگر کشاورزی، مسوول فنی شرکت شیمیایی تیسان آویژه پردیس شرکت تابعه شرکت شیمیایی سبزآورپردیس.کرج. ایران.

    مسوول مکاتبات: afroozkhalatbari2@gmail.com

    در دنیای امروز، کشاورزی با تحولات قابل توجهی روبرو است و استفاده از فناوری های نوین نقش بزرگی در بهبود کارایی و کاهش هزینه ها دارد. در مجمــوع  هدف هوشمندســازی، انجــام فعالیت ها با اســتفاده از ماشــین ها ی خودکار دقت و سرعت مناسب و با حداقل هزینه و کاهش منابع انسانی است. نظارت از راه دور، تولید و دسترســی بیشتر داده ها برای بهبود تصمیم گیری و افزایش بهره وری یکی دیگر ار اهداف هوشمندسازی است و بکارگیری ابزارهای هوشمند در صنعت کشاورزی چنان در حال افزایش است که می توان آن را نوعی تحول بنیادین و دگرریسی دانست. فناوری‌های دیجیتال، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای تغییر بخش کشاورزی با بهبود کارایی روش‌های کشاورزی و در نتیجه استفاده بهتر از منابع و انرژی دارند. تحول دیجیتال در کشاورزی شامل استفاده از تکنیک‌های نظارت دانه‌ای (با حسگرها)، هواپیماهای بدون سرنشین، وسایل نقلیه کشاورزی و روبات‌ها برای بهینه‌سازی استفاده از منابع (بذر، کود، آب) و واکنش سریع به تهدیدات (علف‌های هرز، آفات، قارچ‌ها) است.

    واژگان کلیدی: کشاورزی هوشمند توسعه پایدار امنیت غذایی

     

    Abstract

    Agriculture is facing significant changes, and the use of new technologies plays a major role in improving efficiency and reducing costs. In general, the goal of smartization is to: Activities are carried out using automated machines with appropriate accuracy and speed, with minimal cost and reduced human resources. Another goal of smartization is remote monitoring, production, and greater access to data to improve decision-making and increase productivity. And the use of smart tools in the agricultural industry is increasing so much that it can be considered a kind of fundamental transformation and transformation. Digital technologies have tremendous potential to transform the agricultural sector by improving the efficiency of farming methods and, consequently, better use of resources and energy. Digital transformation in agriculture includes the use of crop monitoring techniques (with sensors), drones, agricultural vehicles and robots to optimize the use of resources (seeds, fertilizers, water) and respond quickly to threats (weeds, pests, fungi).

    مقدمه

    در حوزه کشاورزی محدودیت های فراوانی به چشم می خورد که نیاز به شناسایی اصولی مشکلات و افزایش بهره وری در این بخش است که موجب افزایش عملکرد در واحد سطح گردد. با توجه به مساله کمبود آب کره ، محدودبودن سطح زیر کشت و تغييرات آب وهوایی دیگر، کشاورزی سنتی جوابگو نیازهای جامعه نیست (Shi et al., 2019). بنابراین با استفاده  روش های نوین فناوری های دیجيتالی با بهره گیری حداکثری از منابع محدود، می توان از این بحران گذر کرد. سازمان غذا وکشاورزی سازمان ملل متحد این تحول را به عنوان«انقلاب کشاورزی هوشمند معرفی می کند( .(Trendov et al., 2019 فن اوری های دیجيتال، راه حل راهبردی برای افزایش کارایی و اثربخشی توليد در مزارع است (Zhou et al., 2015)

    هزینه های پیدا و پنهان در صنعت کشاورزی وجود دارد که هوشمند سازی می تواند تاثیر بسزایی در کاهش این هزینه ها  و افزایش بهره وری نهاده ها داشته باشد. همچنین بهینه سازی کشاورزی و حفاظت از محیط زیست یکی دیگر از اهداف کشاورزی نوین است. می توان گفت هوشمند سازی بخش کشاورزی همه مراحل از تولید تا فناوری پس از برداشت را شامل گشته و کاهش انواع هزینه ها،  مدیریت مصرف منابع محدود و حفاظت از محیط زیست،  در واقع حاصل استفاده گسترده از فناوری های مرتبط با هوشمندسازی در بخش کشاورزی است(Araújo et al., 2021).

    کشاورزی هوشمند

    کشاورزی هوشــمند که به انقلاب سوم در کشاورزی شهرت یافته یک مفهوم مستقل و جدید به معنای استفاده از فناوری های اطلاعاتی نوین و داده های پیشرفته برای بهبود و بهینه سازی کلیه فرآیندهای کشاورزی است. در هوشمند ســازی کشاورزی، برای مدیریت آســان و کارآمدتر نهاده ها؛ از داده و و امکانات فناورانه اســتفاده می گردد. بطور مثال اینترنت اشیا (Internet of Things)  شبکه‌ای از اشیا متصل به هم است که می‌توانند بدون دخالت انسان، داده‌ها را جمع‌آوری و با سایر دستگاه‌ها یا سامانه‌ها تبادل کنند. قلب این فناوری، حسگرهای هوشمند (sensors) هستند که اطلاعات دقیقی از شرایط خاک، محصولات، ماشین‌آلات و… فراهم می‌کنند.  داده‌های به دست آمده از این حسگرها به کشاورزان کمک می‌کند تا تصمیمات سریع‌تر و و بهینه‌تری بگیرند.

    اینترنت اشیا یا IoT مخفف عبارت “Internet of Things” است و به شبکه‌ ای از دستگاه‌ های الکترونیکی و سنسورها گفته می شود که با یکدیگر ارتباط دارند و اطلاعات را با هم به اشتراک می‌ گذارند. در کشاورزی، IOTبه منظور بهبود بهره وری و بهینه سازی فرآیندها مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از حسگرهای مختلف، اطلاعاتی مانند دما، رطوبت، نور، سطح آب، وضعیت خاک و غیره، از زمین‌های کشاورزی جمع آوری شده و به یک پایگاه داده ارسال می‌گرددکه تحلیل و بررسی وضعیت زمین‌های کشاورزی صورت می گیرد .با توجه به اطلاعات جمع آوری شده، می‌ توان اقدامات بهینه‌ سازی را برای بهبود عملکرد کشاورزی و افزایش تولید محصول انجام داد. به عنوان مثال، با تنظیم بهینه زمان آبیاری، مصرف آب کاهش یافته و با بهبود کیفیت خاک، بهبود عملکرد محصولات را ایجاد می کند.

    فناوری اینترنت اشیا Internet of Things شامل سه لایه اصلی است:

    • لایه حسگر: جمع‌آوری داده‌های لحظه‌ای توسط حسگر‌ها
    • لایه شبکه: انتقال داده‌ها به زیرساخت‌های ابری یا محلی برای ذخیره‌سازی و پردازش
    • لایه کاربرد: تحلیل داده‌ها و ارائه اطلاعات به کشاورزان از طریق اپلیکیشن‌ها یا وب‌سرویس‌ها.

    از موضوعات حایز اهمیت در روش کشاورزی پایدار نوین، افزایش بهره وری و کاهش ضایعات کشاورزی است که با پردازش داده ها می توان تا حد بالایی این معضل را رفع نمود (Idoje et al., 2021). کشــاورزان با اســتفاده از ایــن ابزارها می توانند بــرای اختصــاص آب به بخش های مختلف مزرعه، هوشــمندانه تصمیم گیری کنند. درنتیجه، میزان مصرف آب در بلندمدت کاهش می یابد.

    کاربردهای عملی اینترنت اشیا در کشاورزی

    • پایش و مدیریت هوشمند مزرعه
    • آبیاری هوشمند
    • مدیریت دامداری هوشمند
    • پیش‌ بینی و مقابله با بیماری‌ها و آفات
    • ماشین‌ آلات و ربات‌ های کشاورزی مجهز به GPS
    • انبارداری و زنجیره تأمین هوشمند با شرایط پایش دما

    استفاده از این فنآوری می‌ تواند فرآیند کاشت، داشت و برداشت را بهبود بخشد. ربات‌ های کشاورزی، فرآیند کاشت را به دلیل در نظر گرفتن کلیه جزییات از جمله میزان رطوبت نقطه ای، شیب زمین و ….  با دقت و درصد کارایی بالایی انجام می دهند. اما در عین حال نیز مصرف منابع اولیه و طبیعی مانند انرژی را کاهش می دهند. به همین ترتیب، با استفاده از این ربات‌ ها در مرحله برداشت، خطای انسانی به حداقل رسیده و محصولات مرتبا در حال مانیتورینگ هستند (حسوند ، 1399).

    اینترنت اشــیاء برای برخی موانع، راه حل های قابل تامل ارایه نموده و موجب اتصال مزارع به اینترنت می شود. تولیــد حس گرهــای ارزان و کم مصــرف در چنــد ســال اخیردگرگونی های فراوانی را در کشاورزی بوجود آورد، بدین منظور محققان حس گرهای خود نیرو که بدون باتری کار می کنند، تولید نمودند. در حال حاضر استفاده از رطوبت سنج بدون باتری، نیروگاه نانو و داده های سلولی بسیار رشد چشمگیری یافته است ( ثابت و محمدپور،1401).

    ماشین های هوشمند در کشاورزی

    ماشینی کردن، خودکارســازی و هوشمندســازی واژه هایی اســت که اغلب در همــه حوزه های خدمات ، صنعت و کشاورزی استفاده می شود. ماشین های هوشــمند را باید همان ماشین های ســاده یا خودکاری تلقی کرد کــه برخی از توانایی های مغز انســان را نیز شبیه ســازی می کنند. بطورمثال در زمان برداشت می توانند تعــداد، وزن، رنگ، اندازه و برخی خصوصیات فیزیکو شیمیایی محصول را اندازه گیری نمایند. حسگرهای رطوبت خاک و هوا از ساده ترین ماشین های هوشمند کشاورزی هستند  و ماشین های هوشمند پیشرفته مانند پهپادها با کمک اینترنت اشیا از راه دور قادر به برآورد سطح کاشت، افات و بیماری ها، نوع کاشت ، میزان آب مصرفی و نوع آبیاری و میزان محصول برداشتی و انجام سمپاشی و ….هستند که کشاورزان می توانند با پردازش این داده ها تصمیمات لازم را بگیرند. ماشین های هوشمند درحال ارتقای خودکارسازی تا سطوحی از هوش یا کارکرد مغز انسان ها هستند. کشاورزی هوشمند بر شیوه های نوین کشت، نگهداری و برداشت محصولات کشاورزی بــا استفاده از فناوری ها و فرایندهای خودکار هوشمند اشاره دارد. کشاورزی هوشمند با هدف استفاده بیشتر و بهتر از منابع در فرایندهای گوناگون  متشکل از لایه های سخت افزاری و نرم افزاری است. با انواع حسگرهای هوشمند خاک می توان متغییرهایی مانند رطوبت، درجه حرارت خاک، کیفیت خاک، میزان کود و ســایر املاح موردنیاز را اندازه گرفت. با انواع حسگرهای هوا نیز می توان دمـا را اندازه گیری کرد و و شرایط آب و هوایی را پیش بینی و آنالیز نمود. حسگرهای آب میزان رطوبت، اسیدی بودن، شوری، املاح و دیگر ویژگی های آب را انالیز می کند. در تمامی موارد می توان داده ها را آمایش کرد و با پردازش و آن های به طور خودکار، دستگاههای دیگری را برای آبیاری، کود پاشی و سم پاشی و ….تنظیم نمود.

    برای تحقق اهداف این پژوهش، شبكه های دانشی فعال و چگونگی ارتباط آن ها با یكدیگر شناسایی ومورد تحلیل قرار گرفتند.

    مواد وروش ها

    این تحقیق از نظر هدف و گردآوری داده، کاربردی بوده که ارزیـابی، جمع بندی و ترکیـب ِ تفسیرگونه ی یافته های این مطالعـات در جهت پاسخگویی به سؤال پژوهش ،کمک می کند Aromataris and Pearson, 2014). تحقیقاتی که مورد بررسی قرار گرفتند در قلمروی کشاورزی هوشمند و فناوری های استفاده شده در صنعت کشاورزی بوده که در بازه زمانی2010  – 2022استفاده شدند، جستجوی  مقالات با استفاده از کلید واژه های smart agriculture” or “smart digital farming agriculture 4.0” or “digital agriculture” or precision farming” or “precision agriculture  or agri-food 4.0

    ترکیبات آنها و با استفاده از روش جست وجوی پیشرفته در عنوان، چكیده و کلیدواژه صورت پذیرفت به منظور غربال اسناد از رویكرد پریسماوHaddaway et al., 2022) Moher et al., 2009) استفاده شد.

    نتایج و بحث

    مزایای کشاورزی هوشمند

    دقت یکی از مزایای هوشمندسازی است. در واقع، سامانه هوشمند با کاهش خطاهای انسانی بازدهی تولید و استفاده از سایر منابع را افزایش می دهد. فنآوری های هوشمند با انجام خودکار فعالیت ها می توانند در زمان و کار صرفه جویی کنند و بسیاری از خسارت ها را کاهش دهند. مدیریت درست و دقیق زمان ازمهم ترین دلایل هوشمندسازی است. بسیاری از ابزارهای هوشمند، از راه دور نیز قابلیت نظارت دارند، به طور مثال، برای افزایش یا کاهش هوشمند دمای گلخانه، می توان بدون نیاز به حضور فیزیکی پنجره را باز یا بسته کرده یا به طور خودکار دستگاه تهویه را روشن کرد. این امر موجب کاهش مصرف منابع و ارتقای کارایی به نسبت سایر فناوری می گردد.

    ابزارهای کشاورزی هوشمند

    ابزارهای کشاورزی هوشمند را می توان بـه دو دسته سخت افزاری و نرم افزاری تقسیم کرد. توسعه سخت افزار و نرم افزارهای اطلاعاتی و ارتباطی برای ذخیره، نگهداری، پردازش و انتقال اطلاعات و نظارت بر عملکرد ابزارهاست. بسیاری از این سخت افزارها با استفاده از انواع فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی دیگری از جمله سامانه های اطلاعات جغرافیایی، ماهواره ها و غیره به هم متصل شدند.

     

     ابزارهای کشاورزی هوشمند و کاربردهای عمومی آنها

    حسگرها

    حسگرها نقش بسیار مهمی در جمع آوری داده ها از زمین کشاورزی دارند که برای تجزیه و تحلیل اسـتفاده می شود عبارتند از :

    – حسگرهای محاسـبه برداشت محصول  یا محصول انبار.

    – حسگرهای محاسبه میزان آب و مواد مغذی موجود در خاک و دماسنج ریشــه گیاه یا خاک.

    پهپادها

    بخش کشاورزی یکی از بزرگ ترین بخش هایی است که از هواپیماهای بدون سرنشین یا پهپاد در آن استفاده می شود. پهباد در سنجش از راه دور هوایی و تولید تصویرهای دیجیتالی مزرعه هامفید هستند. Yan et al., 2009)). استفاده از پهبادها در مزرعه های داخل کشور نشان داده است که این دستگاه ها می توانند بازده مصرف سم را حدود30% افزایش دهند (عباسپور گیلانده و محتسبی، 1403). پهباد در مزرعه های تخصصی غلات از جمله گندم، ذرت برای ارزیابی محصول از نظر رشد سایه سار، سطح برگ، کلروفیل و وضعیت نیتروژن برگ ترجیح داده می شوند(Lumpkin, 2012 ). پهبادها می توانند برای توزیع کودها بر اساس داده های دیجیتالی که به رایانه های آن عرضه می شوند، به کار روند (Hagele., 2014). کاربرد پهباد در کشاورزی عبارت است از: تهیه تصویر واضح و قابل تفکیک از زمین کشاورزی، تصویربرداری از وضعیت محصولات در مزرعه و جنگل،  پایش مزرعه و جنگل، ارزیابی وضعیت محصولات از لحاظ داشت و برداشت، نظارت بر رشد و نمو محصولات، کاشت بذر، نظارت بر آبیاری، بررسی سلامت محصولات، نظارت بر آلودگی ها و دیگر مسائل فنی، بررسی شاخص های سلامت گیاه، پیش بینی عملکرد محصول، اندازه گیری ارتفاع گیاه، نقشه برداری از آب، اندازه گیری ذخایر، نقشه برداری از زهکشی، سم پاشی، کودپاشی، حمل ونقل محصول و نظارت بر مناطق پرخطر.

    آدمواره ها

    آدمواره ها گفتگو یا چت بات ها دستیاران مجازی محاوره ای هستند که به طور مستقیم و خودکار با کاربر نهایی در ارتباط هستند. هوش مصنوعی با کمک فناوری یادگیری ماشینی و پردازش زبان طبیعی،چت بات ها گفتگو را تقویت کرده است. این آدمواره ها کاملا ً شخصی سازی شدند. از این فناوری برای پاسخ به پرسش، ارائه مشاوره و راهکار به افراد درگیر در این حوزه استفاده کند Pullinger, 2013)).

    روبات های کشاورزی

    کارهایی مانند بذرپاشی، آبیاری، کوددهی، سمپاشی، برداشت و … را انجام می دهند. به نظر می رسد تراکتورهای بدون سرنشین وروبات هایی که میوه را چیده و درجه بندی می کنند، می توانند ظرف چند سال بسیاررواج یابند (Packham, 2013) . مزارع گندم می تواند تحت پوشش روبات هایی باشد که کوددهی، استفاده از کودهای زیستی و آبیاری و …. را انجام دهند. در استرالیا، مزرعه های بزرگ را می توان با روباتهایی مدیریت کرد که می توانند پیوسته کار کنند. از آنجا که مزرعه های گندم استرالیا محصول های غذایی را برای مصرف خانگی و پاسخگویی به تقاضای صادرات تولید می کنند، سودمندی زیادی دارند (Roodt, 2013).

    کشاورزی ماهواره ای

    یکی از دلایل رشد کشاورزی هوشمند، پیشرفت فن آوری های مختلف از جمله سیستم تعیین مختصات جغرافیایی یا موقعیت یابGPS،حسگرها، سنجش از دور و تسهیلات مدیریت اطلاعات جغرافیاییGIS است.

    به طورخلاصه برای بومی سازی و امکان سنجی اجرای کشاورزی ماهواره ای در کشورکه هدف عمده آن تعیین خط مشی هایی جهت افزایش کارایی نهاده ها و کاهش آسیب های زیست محیطی می باشد، باید در عمل سه مرحله مطالعه شود

    • کاوش و بررسی سطح تغییرپذیری در مزرعه های کشور.
    • توسعه فنونی جهت اندازه گیری تغییرها در فصل رشد (مدیریت تغییرها)
    • ترویج وانتقال اطلاعات به کشاورز و تولیدکننده.

    یکی از دشواری هایی که در مزرعه های داخل کشور نسبت به مزرعه های کشورهای توسعه یافته مانند ایالت متحده وجود دارد، وسعت مزارع است که سودمندی های اقتصادی حاصل از این نوع سیستم کشاورزی را تحت تاثیر قرار می دهد. در راستای توسعه کشاورزی ماهواره ای در داخل کشور و بومی سازی فناوری های لازم، باید از تجربه کشورهایی مانند ژاپن، چین، هندوستان و فیلیپین استفاده کرد. به نظر می رسد مدیریت موضعی مواد مغذی specific nutrient managementدرمزرعه های داخل کشور، با وجود کوچک بودن آنها (که مشکل مزرعه های ایران می باشد)، نتیجه قابل قبولی خواهد داشت (باقرپور و فروزانی،1395).

    داده های بزرگ

    باوجود پهپادها و ماهواره ها و و سایر دستگاه های متصل در مزرعه، حجم اطلاعاتی قابل تبادل بالاست. این حجم بالای اطلاعات نیاز به فناوری داده های بزرگ را قطعی می کند.

    سامانه های تجزیه و تحلیل داده ها

    با توجه به داده های فراوان در کشاورزی هوشمند، سامانه ها می توانند از مراحل رشد تا برداشت، پیش بینی های مفیدی ارائه دهند.  می توانند با جمع آوری داده های محیطی و عوامل بیماری زا به بهبود کیفیت و بهـره وری محصول کمک کنند. همچنین، با بازارسنجی در برآورد بهترین زمان عرضه محصول، میزان سود را بیشتر کنند.

    مکانیسم انتقال دیتاها

    فن آوری کمک می کند تا از راه دور بر محصول و سلامتی آن نظارت داشته باشند و در آموزش های برخط شرکت کند.

    سامانه های تصمیم گیری در مزرعه

    امروزه، چهار نوع فن آوری پیشرفته هدایتگر وجود دارد که عبارتند از :

    • سنجنده های الکترونیکی ماشین های زمینی(پایشگرهای عملکرد).
    • سامانه های اطلاعات جغرافیایی.
    • سامانه های موقعیت یاب جغرافیایی.
    • نرم افزار های نظام تصمیم گیری/ تصمیم سازی.

    که برای تجزیه، تحلیل و برنامه ریزی استفاده می شود که با کمک ماهواره و رایانه برای عملکردهایی چون غبار یا محلول پاشی برای نظارت بر آفات و بیماری های گیاهی مدیریت آبیاری نحوه اثر بخش بودن علف کش ها و کشت کار صحیح بذر دستورالعمل های لازم را ارایه دهند.

    کشاورزی در محیط بسته (گلخانه)

    در شــرایطی که  تولید محصولات گلخانه ای با امکان مهار دمای هوا و خاک، رطوبت، ترکیب گاز اتمسفر، نور، آب و مواد غذایی وجود دارد، قابل قبول است. هیدروپونیک نــوع کاملــی از این روش اســت. در این فناوری رشــد و نمو گیــاه در محلول غذایــی با و یا بدون کاربرد بســتر رویش مصنوعی (محیط متخلخل استقرار گیاه)، از شن، ماسه و خاک اره استفاده می شود. از این مواد فقط برای تأمین تکیه گاه مکانیکی گیاه استفاده می شود. ازجملــه مزیت هـای اصولی روش آب کشت، امکان پرورش متراکم گیاهان پرمحصول، تولید گیاه در شرایط نبود خاک مناسب، بهره مندی کاملا ً مؤثر از آب، کود و استفاده حداقل از مجموعه پیچیده (فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک) خاک است.

    سامانه آبیاری هوشمند

    به دو دسته سامانه آبیاری هوشمند مبتنی بر آب وهوا و سامانه آبیاری هوشمند مبتنـی بر رطوبت خاک دسته بندی شدند.

    نظارت گر مبتنی بر آب و هوا به عنوان نظارت گرهای تبخیر و تعرق شناخته می شود و از داده های محلی هواشناسی برای تنظیم برنامه آبیاری استفاده می کنند.

    سه نوع سامانه آبیاری مبتنی بر آب و هوا وجود دارد

    1- نظارت گرهای مبتنی بر سیگنال.

    2- نظارت گرهای مبتنی بر اطلاعات تاریخی( منحنی رسم شده داده های هواشناسی با دوره های بازگشت مناسب) . این منحنی می تواند بر اساس دما و شدت تابش خورشید تنظیم گردد.

    3- نظارت گر اندازه گیری  آب و وهوایی، از داده های اندازه گیری شده در ایستگاه استفاده می کند تا تبخیر وتعریق را پیوسته اندازه گیری کرده و زمان آبیاری را تنظیم کند.

    سامانه آبیاری هوشمند مبتنی بر حسگر رطوبت خاک

    حسـگرها به هنگام دفن در ناحیه ریشــه رطوبت خاک را به طوردقیق اندازه گیری کــرده و سپس این اطلاعـات را به دستگاه های ناظر منتقل می کنند.

    ســامانه حســگر رطوبت خاک خود به دو روش طبقه بندی می گردد:

     الف. ســامانه آبیاری چرخه معلق در این روش، همانند روش سنتی نظارت گر ها تنظیم شدند و زمان آغاز و پایان آبیاری مشخص است. در این سامانه، در صورت وجود رطوبت کافــی در خاک، آبیاری برنامه ریزی شـده بعدی متوقف می شود.

    ب. سامانه آبیاری متناسب با نیاز در این روش آســتانه پایین و بالایــی برای نظارت گر تعریف شده است. در صورت عدم وجود رطوبت کافی در خاک و پایین آمدن از سطح حداقلی موردنیاز، آبیاری آغاز می شود.

    ویژگی های سامانه آبیاری هوشمند

    • قابلیت نظارت از راه دور
    • برنامه ریزی آبیاری
    • اطلاع رسانی مدام

    فواید اســتفاده از آبیاری هوشمند

    • آبیاری براساس نیاز گیاه، صرفه جویی در هزینه ها و کاهش هدررفت آب.
    • کاهش رواناب و ایجاد فرسایش در خاک منطقه.
    • اشــغال فضای کمتر با استفاده از نصب تجهیزات در زیر زمین.
    • امکان نظارت بر زمان آبیـاری، مدت زمان آبیاری و میزان آبیاری باتوجه به شرایط محیطی.
    • عــدم نیاز به حضور فیزیکی در محل با کمک نظارت از راه دور در سامانه آبیاری هوشمند.

    خلاصه مزایای ابزارهای هوشمند در کشاورزی:

    • افزایش عملکرد. کاشت و برداشت دقیق و به موقع، آبیاری به میزان لازم و استفاده صحیـح از آفت کش ها .
    • صرفه جویی در مصرف آب، پیش بینی وضعیت آب وهوا و استفاده ازحسگرهای رطوبت خاک مانع از اتلاف آب بیش از نیاز می گردد؛
    • جمع آوری داده های واقعی و اطلاعات مفید، کاربران می توانند از راه دور به اطلاعاتی مانند سطح تولید، شدت نور، میزان رطوبت خاک و غیره را تحت کنترل داشته باشند.
    • کاهش هزینه های عملیات. خودکارسازی، فرایندهای کاشت، داشت و برداشت محصول، منابع مصرفی، خطای انسانی و درنتیجه از میزان هزینه های کلی می کاهد.
    • بهبود کیفیت محصول. تحلیل دقیق وضعیت محصول و بررسی ارتباط آن با مراحل کاشت و داشت، موجب افزایش کیفیت محصولات می گردد؛
    • ارزیابـی دقیق زمین های کشاورزی. کشاورزی هوشمند با ارزیابی دقیق نرخ تولید در طول زمان، امکان پیش بینی دقیق تر برای کشت های بعدی را فراهم می کند.
    • نظارت از راه دور. کشاورزان با استفاده از اینترنت می توانند بر زمین های مختلف خود در هرکجای دنیا نظارت کرده وآن ها را مدیریت کنند. این موضوع در وقت و انرژی کشاورزصرفه جویی می کند؛
    • حفاظت از محیط زیست. بهره وری بالای زمین های کشاورزی، از تخریب جنگل ها برای ایجاد زمین های زراعی بیشتر جلوگیری می کند.

    به طور خلاصه برخی از محدودیت ها و چالش های پیش روی کشاورزی هوشمند در جهان را می توان به صورت زیر بیان نمود:

    • ناکافی بودن سطح آگاهی،اطلاعات و مهارت های فنی کشاورزان، نبود اطلاعات کافی در زمینه های اقتصادی و زراعی مربوط به کشاورزی دقیق و نبود اعتماد به فناوری های کشاورزی دقیق.
    • نامناسب بودن برنامه های آموزشی- مشاوره ای و عدم وجود آموزش های صحیح ومناسب به آموزشگران و سایر عامل های انسانی دست اندرکار.
    • ریسک پذیری پایین کشاورزان و شرایط بداقتصادی-اجتماعی.
    • کوچک بودن مزارع کشاورزی .
    • کمبود ماشین آلات برداشت محصول ها.
    • هزینه زیاد نمونه برداری شبکه ای خاک.
    • عدم درک سودمندی های حاصل ازحسگرها.
    • تعداد اندک شرکت های مشاوره.

    پیشنهادات

    به منظور افزایش بهره وری در کشاورزی باید راهکارها و برنامه های جدید مدون شود و با آموزش کشاورزان با تکنولوژی نوین روز، افزایش تولید محصول و درآمد را موجب می گردد.

    منابع

    • باقرپور، حسین و فروزانی، بهنام،1395،چالش ها و چشم اندازهای کشاورزی دقیق در ایران،دهمین کنگره ملی مهندسی ماشینهای کشاورزی (بیوسیستم) و مکانیزاسیون ایران،مشهد، https://civilica.com/doc/563669.
    • ثابت، ف.، م. محمدپور.1401. کشاورزی هوشمند. مجله ترویجی علوم و فناوری اطلاعات کشاورزی. سال چهارم/ شماره هفتم/ بهار و تابستان 1400. 22092/AISTJ.2022.359077.1067 : DOI(شناسه دیجیتال
    • حسنوند، آ. 1399. هوشمندسازی کشاورزی با تأکید بر کاربرد اینترنت اشیاء، هفتمین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی و منابع طبیعی ایران ، تهران.

    –          عباسپور گیلانده، ی.، س.س. محتسبی. 1403. مروری بر فناوری‌های نوین بوم‌سازگار در کشاورزی هوشمند. مجله پژوهشهای راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی جلد9 . شماره 1.

     

    • Aromataris, E., & Pearson, A. 2014. The systematic review: An overview. The American Journal of Nursing, 114(3), 53-58.

     

    • Araújo, S. O., Peres, R. S., Barata, J., Lidon, F., & Ramalho, J. C. 2021. Characterising the agriculture 4. landscape—Emerging trends, challenges and opportunities. Agronomy, 11(4), 667.

     

    • Hagele, M. (2014). Robot milking Systems for Cattle. In: Service Robots in Agriculture-Automatica 2014.Sensors. http: //www.sensorsmag.comielectronics-computer/news/ automatic-2014-service-robots-agriculture-13136.hhn, pp. 1-4 (March 214, 2014).

     

    • Idoje, G., Dagiuklas, T., & Iqbal, M. 2021. Survey for smart farming technologies: Challenges and issues. Computers & Electrical Engineering, 92, 107-104 .

     

    • Lumpkin, T. 2012. CGIAR Research Programs on Wheat and Maize: Addressing global Hunger. International Centre for Maize and Wheat (CIMMYT), Mexico. DG’s Report, pp. 1–8.

     

    • Packham, C. 2013. Robots to drones, Australia eyes high-tech fann help to grow food. DIY Drones: The Leading Community for personal UAVS. http: //www.reuters. com/article/2013/05/26/us-australia-fann-rob ots-idUSBRE94P0M20130526, pp. 1-3 (May 23rd, 2014).

     

    • Pullinger, S. 2013. In the Future, robots will tend the crops on Norfolk farms. EDP24 http://www.edp24.co.uk/business/farmingnews/in_the_future_robots_will_tend_the_crops_on_norfolk_s_farms_1_315519 4, pp. 1–3 (June 4th, 2014).

     

    • Roodt, D. 2013. Oz farmers study robot workers. Praag.org/?p=4642., pp. 1–4 (June 20th, 2014).

     

    • Shi, X., An, X., Zhao, Q., Liu, H., Xia, L., Sun, X., & Guo, Y. 2019. State-of-the-art internet of things in protected agriculture. Sensors, 19(8), 1833.

     

    • Trendov, N., Varas, S., & Zeng, M. 2019. Digital technologies in agriculture and rural areas–Status report, Licence: cc by-nc-sa 3.0 igo. In: Rome.

     

    • Yan, L., Gou, Z. and Duan, Y. 2009. A UAV remote sensing system: Design and tests. Geospatial Technology for Earth Observation. DOI 10.1007/978–1- 4419–0050–0_2, pp. 27–33 (January 12th, 2015).

     

    • Zhou, K., Liu, T., & Zhou, L. 2015. Industry 4.0: Towards future industrial opportunities and challenges.2015 12th International Conference on Fuzzy Systems and Knowledge Discovery (FSKD).

     

    1. 1
    2. 2
    دسته‌ بندی‌ ها :

    اولین همایش ملی محیط زیست ، کشاورزی هوشمند ، امنیت غذایی

    اثرات باکتری های محرک رشد گیاه ( آزوسپریلیوم و ازتوباکتر) بر خصوصیات فیزیولوژیک وعملکرد ذرت علوفه ای  (LIELA) The effects of application of plant growth promoting rhizobacteria (azotobacter&azospirillum) on physiological characteristics and yield of forage corn (LIELA) منصوره خلعتبری، پژوهشگر کشاورزی و مسوول فنی کشاورزی شرکت شیمیایی تیسان آویژه پردیس […]

    ۰۵ آذر ۱۴۰۴

    نقد و بررسی‌ها

    هنوز نقد و بررسی‌ای وجود ندارد

    دیدگاهتان را بنویسید

    آخرین مقالات

    مقالات بیشتر

    کاشت، داشت و برداشت ذرت

    ۰۴ خرداد ۱۴۰۵

    ادامه مطلب

    Carbendazim Mishozim 60% WP

    ۰۲ خرداد ۱۴۰۵

    ادامه مطلب

    اثربخشی سموم کشاورزی

    ۱۶ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

    بیماری‌های مهم زمستانه در باغات

    ۱۵ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

    برنامه جامع کودهی درختان در اوایل فصل رشد (بهار):

    ۱۴ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

    برنامه جامع سمپاشی باغات

    ۱۴ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب
    اولین همایش ملی محیط زیست ، کشاورزی هوشمند ، امنیت غذایی

    سوال باغدار محترم در غرب کشور جهت جلوگیری از سرمازدگی گردو و جوانسازی باغ میوه هسته دار

    ۱۴ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

    معرفی آفات و بیماری های رایج نهالستان ها

    ۰۸ دی ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

    مراقبت و نگهداری از درختان میوه در پاییز

    ۲۷ آذر ۱۴۰۴

    ادامه مطلب
    اولین همایش ملی محیط زیست ، کشاورزی هوشمند ، امنیت غذایی

    سوال باغدار محترم از شهریار

    ۲۶ آذر ۱۴۰۴

    ادامه مطلب

      معرفی کوتاه شرکت شیمیایی سبز آور پردیس

      شرکت شیمیائی سبزآور پردیس (سهامی خاص) از سال ۱۳۷۶فعالیت خود را با ساخت تکنیکال قارچ کش کاپروکسی کلراید و فرمولاسیون آن بصورت میشوکاپ ۳۵% WP آغاز نمود که طی 27 سال به طور متوسط 200 تن به طور سالانه از این سم را تولید ودر سطح کشور به بازار مصرف عرضه نموده است که به لحاظ عدم نیاز به واردات مواد اولیه میلیونها دلار صرفه جوئی ارزی شده است.

      محصولات

      دسترسی سریع

      راه های ارتباطی

      آدرس دفتر

      دفتر مرکزی : کرج ، جاده ملارد ، سه راه حافظیه ، نبش گلستان دوم ، ساختمان بانک رفاه ، طبقه 5

      شماره تلفن

      02636610066

      ادرس ایمیل

      info@sabzavarpardis.com

      ادرس ایمیل

      trade@sabzavarpardis.com

      تمامی حقوق برای شرکت شیمیایی سبز آور پردیس محفوظ می باشد.
      Send-2 Instagram Whatsapp